De goudvis en de oceaan

Stel je een goudvis voor.

Hij zwemt zijn rondjes, kent elke steen in zijn kom, weet precies waar het eten vandaan komt en is ervan overtuigd dat hij de werkelijkheid redelijk goed begrijpt.

Totdat iemand hem vertelt dat er zoiets bestaat als een oceaan.

Dat verhaal klinkt natuurlijk volstrekt ongeloofwaardig.

Water zonder glas eromheen? Water dat kilometers doorgaat?

Water met walvissen, stromingen en dieptes?

Onzin.

Iedereen weet toch dat de wereld rond is, van glas gemaakt en ongeveer veertig centimeter breed?

Het probleem van de goudvis is niet dat hij dom is.

Het probleem is dat zijn ervaring kleiner is dan de werkelijkheid.

Dat geldt misschien ook een beetje voor ons.

Veel van wat wij waarheid noemen, blijkt achteraf vooral een beschrijving van onze huidige bewustzijnsgrens. We zien iets, begrijpen een deel ervan en verklaren vervolgens dat dit het geheel moet zijn. Tot het leven vriendelijk glimlacht en een groter plaatje voorschotelt.

Bewustzijn verruimen is daarom misschien niet zozeer iets nieuws leren.

Het is ontdekken hoe weinig je eigenlijk wist.

Dat klinkt pijnlijk, maar het is verrassend bevrijdend.

Kinderen denken vaak dat volwassenen alles begrijpen.

Volwassenen denken vaak dat experts alles begrijpen.

Experts schrijven boeken waaruit blijkt dat ze ook maar wat proberen te begrijpen.

En ergens daarboven schudt het universum waarschijnlijk geamuseerd zijn hoofd.

Hoe groter het bewustzijn, hoe minder behoefte er lijkt te zijn aan absolute zekerheden. Omdat de werkelijkheid groter blijkt dan onze categorieën.

Het leven laat zich namelijk slecht opsluiten in vakjes.

Mens of natuur?

Lichaam of geest?

Materie of bewustzijn?

Zelf of ander?

Hoe dieper je kijkt, hoe meer de grenzen beginnen te vervagen.

Alsof alles voortdurend met alles in gesprek is.

De boom ademt uit wat jij inademt.

Jij ademt uit wat de boom inademt.

Jouw lichaam bestaat uit sterrenstof.

Je gedachten beïnvloeden je lichaam.

Je lichaam beïnvloedt je gedachten.

En ondertussen proberen wij nog steeds uit te zoeken wie de afstandsbediening heeft. Misschien is bewustzijn uiteindelijk niets anders dan het vermogen om verbanden te zien. Om te ontdekken dat het leven geen verzameling losse onderdelen is, maar één groot bewegend geheel.

Dat betekent overigens niet dat alles meteen duidelijker wordt.

Integendeel.

Naarmate het bewustzijn groeit, worden sommige zaken juist mysterieuzer.

Paradoxen verschijnen. Tegenstellingen blijken ineens naast elkaar te kunnen bestaan.

Je kunt sterk zijn en kwetsbaar.

Vrij en verbonden.

Zoekend en toch thuis.

Voor het denken is dat soms frustrerend.

Het verstand houdt van duidelijke etiketten.

Goed of fout. Waar of onwaar. Links of rechts. Voor of tegen.

Het bewustzijn daarentegen lijkt meer geïnteresseerd in verbinding dan in scheiding.

Het vraagt niet onmiddellijk wie gelijk heeft, maar wat er ontbreekt.

Wat er nog niet gezien wordt. Welke waarheid zich verstopt achter de botsing van twee overtuigingen.

Dat maakt spirituele groei soms lastig.

In het begin voelt het vaak alsof alle puzzelstukjes op hun plaats vallen.

Je leest een boek. Je krijgt inzichten. Je voelt groei. Je denkt dat je er bijna bent.

Dat is meestal het moment waarop het echte werk begint.

Want na verloop van tijd verdwijnen de spectaculaire ervaringen vaak weer naar de achtergrond.

Het vuurwerk stopt.

De applausmachine zwijgt.

Er gebeurt ogenschijnlijk niets.

Tenminste, zo lijkt het.

Maar net zoals een boom niet ophoudt te groeien omdat je hem een week lang niet ziet veranderen, gaat er onder de oppervlakte vaak meer door dan je denkt.

De diepste veranderingen maken meestal het minste lawaai.

En dan komt er soms een moment waarop je merkt dat je anders kijkt.

Niet slimmer of belangrijker. Niet spiritueler.

Gewoon ruimer. Milder. Meer aanwezig.

Alsof je niet langer uitsluitend vanuit jezelf naar de wereld kijkt, maar de wereld ook een beetje vanuit zichzelf begint te ervaren.

Woorden schieten daar eigenlijk tekort. Mystici hebben eeuwenlang geprobeerd die toestand te beschrijven en kwamen meestal uit bij poëzie, symbolen of een lange stilte.

Misschien omdat sommige ervaringen niet bedoeld zijn om begrepen te worden.

Maar om geleefd te worden.

Zoals de goudvis die uiteindelijk de oceaan bereikt.

Niet omdat hij alle boeken over water heeft gelezen, maar omdat hij eindelijk buiten zijn kom durfde te zwemmen. En ontdekt dat de werkelijkheid veel groter, mooier en wonderlijker is dan hij ooit had kunnen bedenken. Die Nemo ...