De Matroesjka Methode bij een haperend brein
De Matroesjka Methode is bedacht door René den Haan en Tim de Kooning, psychologen in de ouderenzorg.
De methodiek wordt gebruikt als instrument om met mantelzorgers en zorgteams in gesprek te raken over de omgang en benadering bij mensen met een dementie.. We gaan hierbij uit van belevingsgerichte zorg en positieve gezondheidszorg: hoe ervaart iemand zichzelf en de wereld om hem heen?
​
Het brein kan gaan haperen door veranderingen en schade in de hersenen. Dementie is een paraplubegrip voor alle aandoeningen en oorzaken waardoor het brein gaat haperen. De bekendste vorm van dementie is de ziekte van Alzheimer. Maar ook bijvoorbeeld door het doormaken van een Cerebro Vasculair Accident (CVA), of in het geval van Niet-aangeboren Hersenletsel (NAH), bij de ziekte van Parkinson, Multiple Sclerose (MS), bij een delier of tijdens een periode van ernstige depressie of psychose, kan het brein gaan ‘haperen’. Dit gaat gepaard met zogenaamde ‘cognitieve problemen’, met veranderingen in het denken, voelen en doen.
​
Iemand met een haperend brein zal over het algemeen meer hulpbehoevend worden, ondersteuning of aansturing nodig hebben. Om deze ondersteuningsbehoefte van een persoon met een haparend brein in kaart te brengen maken we gebruik van een ‘matroesjka’: een holle houten pop die onderdeel is van een reeks steeds kleinere in elkaar passende poppen.
​​
Bij het in kaart brengen van de ondersteuningsbehoefte van de cliënt maken we gebruik van oplossingsgerichte vragen.
De boodschap hierbij is dat Iemand veel meer is dan een ziekte of beperking. Centraal staat de vraag wat goede zin aan het leven geeft. Wat is belangrijk in deze fase van het leven? Wat helpt om zo goed mogelijk met de eigen situatie om te gaan? Hoe kan je -ondanks de ziekte- toch zoveel mogelijk doen om je goed en waardig te voelen? Hoe kunnen naasten en zorgverleners hierbij zo goed mogelijk aansluiten?​
​​​​​​​​​Last in- first out bij een haperend brein
Meestal verloopt het proces van dementie via het ‘last-in, first out’ principe: Een vroeg teken van dementie is het vergeten van recente gebeurtenissen, terwijl herinneringen (en vaardigheden) van lang geleden vaak nog glashelder zijn. Het betekent dus dat de eerste herinneringen die je maakt ‘lange termijn herinneringen’ uit de kindertijd of jonge volwassenheid – het laatst vervagen.
Ook wordt wel de vergelijking met de schillen en gelaagdheid van een ui gebruikt. De buitenste schillen staan voor de herinneringen en vaardigheden die recent zijn opgedaan. Als we langzaam de buitenste ringen verwijderen komen we in de ‘oude’ kern terecht. Alsof je een jas(je) uittrekt. Deze binnenste kern van onze hersenen bevat de oudste herinneringen en basisvaardigheden, onze zintuigelijke functies en emoties. Deze zaken blijven het langst behouden.
​
Bij de Matroesjka Methode gebruiken we de verschillende poppen die de gelaagdheid van de hersenen voorstellen. De buitenste pop staat voor de persoon in zijn goede ‘oude’ doen. De kleinere, opvolgende poppen staan voor de verschillende stadia van voortschrijdende dementie (en hiermee het verval van cognitieve functies, zoals het geheugen, taal en handelen). Bij iedere pop hoort een bepaalde beleving en ondersteuningsbehoefte. Zo heeft iemand met geheugenproblemen vaak baat bij meer structuur en vastigheden. Het onderzoeken van de pop(pen) geeft een duidelijk beeld van de ondersteuningsbehoefte.
​
Helpers: wie staan dichtbij en geven steun?
Als je vastloopt omdat het geheugen hapert is het meestal prettig om mensen om je heen te hebben die je begrijpen en steunen. Hiervoor gebruiken we massief houten poppetjes. Deze staan voor de mensen die dichtbij staan. Dat kunnen zowel naasten, familieleden, mantelzorgers of zorgverleners uit het ondersteunende zorgteam zijn. Maar ook kan het gaan om huisdieren, of bijvoorbeeld het geloof in een god of hogere macht.
Door deze ‘helpers’ op een bepaalde afstand te plaatsen van de matroesjka pop kan worden onderzocht hoe het steunsysteem eruitziet. Wie voelt dichtbij en wie staat er meer op afstand? Welke benadering of bejegening past het beste? Het doel is om met elkaar (bij voorkeur met de client samen) hierover in gesprek te komen. Een eenduidige en consequente benadering geeft duidelijkheid en houvast voor de client.
Neem contact met ons op voor informatie, toepassingen en mogelijkheden voor training om de methodiek in te zetten in de ouderenzorg. De MM is ook te bestellen via het contactformulier (80 euro, inclusief 1 set matroesjka poppen, 6 'helpers', naamkaartjes en houders, PDF-instructieboek, geplastificeerde praatplaten, exclusief verzendkosten).
​
​
​​
​
​
​
​​​​​
