Van dagbesteding naar DagBELEVING

Verhuizen, verliezen, ziek zijn, pijn hebben of de weg kwijt zijn. Dit zijn (helaas) gangbare zaken voor bewoners in het verpleeghuis. De neiging bestaat om dan lang stil te staan bij alles wat er mis is, niet meer werkt, niet meer lukt of wat er pijn doet. Uiteraard is het krijgen van de nodige erkenning voor de ervaren zwaarte van het leven belangrijk. Maar van het praten over -en het uitdiepen van problemen, ga je je in de regel niet beter (of jonger) voelen!

Zingeving 

Veroudering is geen ziekte maar een natuurlijk proces. En voor veel van de problemen die om de hoek komen kijken bij het ouder worden is er helaas geen ‘genezing’ meer mogelijk. Chronische aandoeningen vooral een beperking en doorkuizen het gevoel van zingeving van de cliënt, waarbij het optimaliseren van het lichamelijk welbevinden (zoals pijnbestrijding en het zorgen voor praktische aanpassingen in en om de leefomgeving) het belangrijkste goed is.

In de spreekkamer brengen ouderen vaak de wens naar voren om zich weer meer ‘de oude’ te kunnen voelen als resultaat van een gesprek of consult. Dat betekent dan niet dat je klachten weg zijn, maar dat je op een één of andere manier weer dichterbij jezelf komt. Wie je bent, wat je graag doet, wat zin geeft in je leven. Zo kan het bijvoorbeeld gaan over het gevoel van zelfregie en vrij zijn en zelf bepalen (autonomie), iets voor een ander kunnen betekenen en helpen (altruïsme),  je nuttig voelen en actief blijven, samen zijn met je familie, of jezelf blijven ontwikkelen en blijvend leren. Zingeving is een belangrijk thema bij het ouder worden en is direct gekoppeld aan geluk en welbevinden.

Beter worden

‘Beter worden’ gaat meestal niet zozeer over genezing of over het wegnemen van problemen, maar over een toename van het gevoel van welbevinden en zingeving. De vraag (en uitdaging) hierbij is: ‘hoe kan de oudere, - ondanks alle problemen en omstandigheden waar we geen invloed op hebben-, toch zijn ‘ding’ blijven doen?

Ook waardig sterven kan een belangrijk doel in de ouderenzorg zijn: 'hoe wil je dit leven goed afsluiten en wat is hierbij nodig?' De oudere die bijvoorbeeld de band met één van zijn kinderen wil herstellen voor zijn overlijden kan een gekoesterde wens zijn.

De ene oudere is de andere niet. 

In de visie van positieve gezondheid gaat het dus vooral over het (welzijns)doel van de oudere: wat is belangrijk -gegeven de omstandigheden- in deze fase van het leven? Wat geeft goede zin en levert een prettig gevoel op?  In plaats van te denken in problemen en vanuit een vast behandel-, zorg- en activiteitenaanbod, staat een zingevend doel van de bewoner centraal. Door een blik van welbevinden komt de focus automatisch op het sterken van het gevoel van de eigen autonomie te liggen. 

Het gaat altijd over een geïndividualiseerd aanbod van zorg én behandeling. Dus niet: ‘one size fits all’, of ‘Iedereen moet voor 10 uur in de ochtend gewassen zijn’. Maar wel: ‘Wat is nu belangrijk voor de cliënt in deze fase van het leven?’

En als de cliënt -in goeden doen- deze vraag nog zelf zou kunnen beantwoorden, wat zou zijn antwoord dan zijn?

Steek in op dagbeleving (in plaats van dagbesteding)

Het bieden van maatgerichte zorg is een grote uitdaging met de schaarste van zorgmedewerkers. In Nederland is er sprake van zowel vergrijzing als ontgroening: er komen steeds meer oudere mensen en aan de andere kant neemt het aantal jongeren af. En een logisch gevolg hiervan is dat er minder mensen in de zorg kunnen werken. Hoe maken we de zorg toekomstbestendig (en betaalbaar)?

Een mogelijk antwoord op de toenemende schaarste van zorgpersoneel is een insteek op dagbeleving (in plaats van dagbesteding). Als het gaat om dagbeleving van de oudere kan iedereen om de cliënt iets waardevols bijdragen of toevoegen aan het gevoel van welbevinden van de oudere. Dus dit hangt niet af van het activiteitenprogramma. Ook het verzorgen van een warme douche met een lekker ruikende shampoo kan bijdragend zijn. Of zaken als een luisterend oor, een glimlach van de verpleging, of een verse warme maaltijd in de huiskamer, maken het verschil.

Gastvrije zorg draagt bij aan het gevoel van welzijn, waarbij we de rol van gastheer of gastvrouw allemaal wel kennen en ernaar kunnen handelen. Aan de ene kant geeft je structuur en houvast (de kaders waarbinnen je de zorg biedt). En aan de andere kant laat iemand zich welkom voelen en ben je met 100 procent aandacht aanwezig. Het belangrijkste wat je in de zorg (of in behandeling) kunt bereiken is dat de cliënt en/ of familie achteraf zegt: ‘je was er echt even voor me!’

Vaste gezichten

Bij schaarste van zorgmedewerkers zijn wisselende gezichten (dus een gebrek aan continuïteit) een symptoom. We streven meestal naar een zo efficiënt mogelijke manier om zoveel mogelijk cliënten te bedienen binnen een korte tijdspanne. Maar voor de cliënt zelf is een gebrek aan continuïteit (een vast gezicht, weten waar je aan toe bent, een plek om te mogen zijn) juist een belangrijke oorzaak van (nog) meer ontregeling.

Versnippering van diensten, afdelingen, loketten en nog meer schotten in de zorg werkt averechts. Vooral als je brein hapert en je zoekt naar houvast en steun is een vast gezicht helpend. iemand die je kent, hoort, begrijpt en ziet. Investeren in vaste gezichten in de vorm van ‘meer handen aan het bed’, of ‘handen in de wijk’, samen met een gevarieerd en goed opgetuigd en maatgericht activiteitenprogramma zijn bijdragend aan de kwaliteit van leven. Dit voorkomt in de regel dat ‘hoogopgeleide’ en peperdure professionals steeds de brandjes moeten komen blussen!

Recept voor welbevinden

Samengevat is het recept van positieve gezondheid de volgende:

1) Organiseer de zorg niet rondom de ziekte, stoornis, diagnose, zorgpad of vast behandelaanbod, maar stuur aan op het welzijnsdoel van jouw cliënt. Vraag dus naar welbevinden en zingeving en werk vraag gestuurd.

2) Steek in op dagbeleving en ga actief na wat een iedere betrokkende kan bijdragen aan dit gevoel van welbevinden.

3) Zorg voor zoveel mogelijk continuïteit (vaste gezichten van zorgmedewerkers, handen 'aan het bed'), want dit voorkomt het blussen van (steeds duurder en groter wordende) brandjes!