Stop met behandelen en begin met begrijpen.

Een visie op wachtlijsten, psychotrauma en de illusie van de juiste methodiek

De wachtlijsten in de (geestelijke) gezondheidszorg blijven groeien. Voor psychotrauma, voor persoonlijkheidsproblematiek, voor “complexe casuïstiek”.

We reageren zoals we gewend zijn: we organiseren méér behandeling. Méér EMDR, méér schema, méér specialisten. In de SGGZ bestaat nog steeds de tendens om een behandelpoli op 'stoornisniveau' te organiseren. En ondertussen groeit de wachtlijst gewoon door.

Misschien ligt het probleem niet in het tekort aan behandeling, en ligt de oplossing van hoe we hier naar kijken.  

De denkfout: het probleem zit in de stoornis

De zorg is nog altijd georganiseerd rondom stoornissen en methodieken, alsof er ergens een juiste sleutel bestaat voor elk probleem:

“Deze cliënt heeft trauma → dus EMDR → opgelost.”

Voor enkelvoudige, overzichtelijke problematiek werkt dat prima. Een duidelijk kop-staart verhaal. Een gebeurtenis, een klacht, een interventie.

Prima ‘eerstelijnszorg’. Efficiënt. Doelmatig, zonder (grote) noodzaak van een stevige werkrelatie met de cliënt (wat vertrouwen in een behandelaar en zijn behandeling blijft natuurlijk wel belangrijk voor de uitkomst van deze behandeling). Af te vinken.

Maar: dit is niet de doelgroep waar de meeste wachtlijsten door vastlopen.

De realiteit: mensen zijn geen methodiek

Het merendeel van de cliënten waar het vastloopt, past niet in dit denkmodel.

Zij hebben meervoudige trauma’s, er is sprake van co-morbiditeit met langdurige zorggeschiedenis, er zijn wisselende woon- en behandelplekken waardoor meerdere disciplines zijn betrokken en er zijn vaker: eerdere “mislukte” of ‘stagnerende’ behandelingen geweest.

Bij deze groep werkt de belofte van een specifieke methodiek niet alleen beperkt -het creëert zelf valse hoop.

“Als jij straks aan de beurt bent voor EMDR, dan ga je profiteren.”

Maar wat als iemand daar helemaal niet van kan profiteren? Wat als de randvoorwaarden ontbreken? Dan wordt behandeling geen oplossing, maar een nieuwe teleurstelling en doen we de client onnodig een slechte of zelfs nare ervaring aan.

De verschuiving: van behandelen naar organiseren

Voor deze doelgroep ligt de sleutel niet in méér behandeling, maar in beter georganiseerde zorg. Een integraal behandel- en zorgbeleid, waarin niet de methode centraal staat -maar de mens. Hier ligt een cruciale rol voor de regiebehandelaar: niet als uitvoerder van een techniek, maar als regisseur van samenhang.

Drie pijlers voor vooruitgang

1. Samenwerking – zonder relatie geen resultaat

Behandeling begint niet met een protocol, maar met contact. Een vast gezicht, een werkbare klik tussen client en zorgprofessional en ruimte om te kiezen met wie samenwerking wél lukt .

We weten dit, maar handelen er zelden naar.

In plaats van: “je moet met deze behandelaar werken”, gaan we liever naar: “met wie lukt het jou om vooruit te komen?”

De focus verschuift van probleem naar perspectief:

Wat kan iemand wél?, wat geeft betekenis en maakt een dag (of een levensfase) de moeite waard? Daar ontstaat beweging. Niet in de DSM, maar in het leven.

2. Veiligheid – de voorwaarde voor elke vorm van behandeling

Zonder veiligheid geen verwerking. En veiligheid is meer dan risicobeheersing.Het gaat om: voorspelbaarheid, rust, holding en  een omgeving die niet telkens verandert

Soms betekent dit dat professionals tijdelijk de regie overnemen.Maar altijd met één doel: de regie zo snel mogelijk weer teruggeven aan de cliënt.

Zonder deze basis heeft externe behandeling weinig zin. Dan behandel je in een systeem dat herstel tegenwerkt.

3. Continuïteit – de meest onderschatte interventie

De grootste verstorende factor in de zorg? Niet de complexiteit van de cliënt, maar de instabiliteit van het systeem. (nb: cliënten zullen zichzelf zelden complex noemen, en complexheid zit hem meer in de interactie en spelt zich dus af op betrekkingsniveau, niet op inhoudsniveau).

Wisselende gezichten, overdracht na overdracht - teams die komen en gaan werken averechts.

Continuïteit ís behandeling.

Wie blijft? Wie is het anker?  Weet de cliënt waar hij of zij aan toe is?

Ook naasten spelen hierin een sleutelrol. Zij zijn vaak de enige constante factor.

Externe behandeling en wachtlijst: pas als het klopt

Pas wanneer deze drie pijlers staan -samenwerking, veiligheid en continuïteit en het

betrekken van dierbaren (indoen mogelijk) - heeft het zin om externe behandelingen toe te voegen. Niet eerder.

De regiebehandelaar heeft hier een essentiële taak: eerst het fundament op orde, dán

pas opschalen. En soms is het antwoord verrassend simpel: geen nieuwe behandeling, maar betere ondersteuning van het team.

Training on the spot, samen kijken en samen leren.

De valkuil

De grootste valkuil is niet een tekort aan aanbod, het is blijven kijken op stoornisniveau. Zolang we denken in diagnoses. behandelmodules en wachtlijsten per methodiek blijven we dweilen met de kraan open.

Twee werelden, twee aanpakken

Laten we het onderscheid helder maken:

Enkelvoudig trauma ‘eerstelijnszorg’,  methodisch goed behandelbaar en prima te

organiseren via bestaande structuren

Meervoudig en complex trauma 

Geen “behandelingstekort”, maar een “organisatievraagstuk”. Dit vraagt om samenhang, continuïteit + regie én vraagt om kijken naar de mens, niet naar de stoornis (positieve gezondheidzorg).