De Grote Geraniumenzwendel

Activiteitenbegeleiding in het verpleeghuis

In Nederland zijn we best bijzonder. We organiseren met liefde dagbesteding voor ouderen die nog thuis wonen. Er zijn buurtcentra, beweeggroepen, creatieve middagen, wandelclubs, muziekactiviteiten, duofietsen, kookgroepen, geheugentrainingen en koffietafels met meer sociale dynamiek dan menig kantoorvergadering.

Want we weten het inmiddels allemaal:“Use it or lose it.”

Blijven bewegen. Blijven ontmoeten. Blijven doen. Blijven voelen dat je ertoe doet.

Sterker nog: we investeren er geld in. Want actieve ouderen blijven vaak langer zelfstandig thuis wonen, mantelzorgers raken minder overbelast en mensen behouden meer kwaliteit van leven. Iedereen blij.

Totdat iemand verhuist naar het verpleeghuis als het thuis echt niet meer gaat.

Dan gebeurt er iets magisch. Ineens verandert dezelfde oudere van “actieve deelnemer aan het leven” in “bewoner die vooral veilig in een stoel moet blijven zitten.”

Welkom in de wonderlijke wereld van de institutionele geranium.

Rust roest. Maar rust is wel goedkoper.

In veel verpleeghuizen verdwijnen na opname precies die dingen die het leven kleur gaven. Niet omdat medewerkers het niet belangrijk vinden — integendeel. Maar omdat het systeem vaak vooral ingericht is op zorg, veiligheid en efficiëntie.

Dus organiseren we centrale activiteiten:

• bingo om 14:00 uur;

• een zanger met keyboard;

• bloemschikken met drie bewoners die nog kunnen knippen;

• en ergens in december een man verkleed als kerstman met een bluetoothspeaker.

Prima hoor. Gezellig zelfs.

Maar negen van de tien bewoners in Nederlandse verpleeghuizen zijn grotendeels inactief. Terwijl velen nog wíllen en kúnnen deelnemen aan activiteiten of dagelijkse handelingen. Dat is eigenlijk best opmerkelijk.

Want niemand denkt bij een spier:

“Die moet vooral niet gebruikt worden.”

Niemand zegt:

“Laten we die hersenen maar eens flink met rust laten.”

Niemand adviseert:

“Vanaf nu vooral weinig betekenisvolle contacten, dat houdt iemand scherp.”

En toch gebeurt dat dagelijks.

De mens achter de indicatie

Het probleem begint zodra activiteiten worden gezien als “leuk extraatje”.

Alsof welzijn de slagroom is op de taart van zorg.

Maar voor veel bewoners is die activiteit juist de taart. Voor de één is dat samen aardappels schillen. Voor de ander zingen van André Hazes-liedjes. Voor weer een ander is het vogels kijken, puzzelen, handen masseren, bakken, een krant lezen, tuinieren of met iemand stil naast elkaar zitten.

Betekenisvolle dagbeleving is geen luxe maar identiteit.

Mensen met dementie verliezen al zoveel: regie, geheugen, rollen, zelfstandigheid, huis, routines. Als we dan óók nog hun dagelijkse betekenisvolle bezigheden afpakken, blijft er soms weinig over behalve wachten op de warme maaltijd.

De afdeling Activiteitenbegeleiding: het best bewaarde geheim van het verpleeghuis

Ergens diep in veel organisaties zit een kleine club activiteitenbegeleiders. Vaak creatief, energiek en chronisch onderbemand. Deze mensen zijn eigenlijk de personal trainers van het menselijk bestaan.

Zij weten:

• wie opleeft van muziek;

• wie rust vindt in vouwen;

• wie vroeger vrachtwagenchauffeur was;

• wie ontspant van dieren;

• wie nog prima koffie kan schenken;

• wie opbloeit zodra er samen gekookt wordt.

Maar in plaats van een prominente rol in zorg en behandeling, bungelt activiteitenbegeleiding er in sommige zorginstellingen een beetje bij. Alsof welzijn een vrijblijvende hobby is naast het “echte werk”.

Terwijl juist dáár winst te behalen valt.

Van dagbesteding naar dagbeleving

Misschien moeten we sowieso stoppen met het woord dagbesteding.

Alsof we bezig zijn met:

“Hoe krijgen we deze uren zo goedkoop mogelijk gevuld?”

Nee.

Het gaat om: dagbeleving, zingeving, identiteit, verbinding, plezier en eigen regie.

De vraag moet niet zijn:

“Welke activiteit bieden wij aan?”

Maar:

“Wat maakt voor déze bewoner het leven vandaag de moeite waard?”

Dat hoort dus gewoon thuis in het zorg- en behandelplan.

Niet ergens onderaan bij:

“Houdt van muziek :)”

Nee. Serieus. Concreet. Professioneel. Meetbaar.

Huiskamers zijn geen parkeerplaatsen

En hier ligt een enorme kans. Activiteiten hoeven namelijk niet alleen centraal georganiseerd te worden. Juist in de huiskamer gebeurt het echte leven: samen koken; tafel dekken; muziek luisteren; krant bespreken; plantjes verzorgen; wandelen; een ballon overgooien (en iedere andere vorm van bewegen); fotoalbums bekijken; meezingen; en simpelweg samen zijn.

Activiteitenbegeleiders kunnen daarin een sleutelrol spelen: niet alleen uitvoerend, maar ook coachend richting zorgteams.

Want als een afdeling alleen draait op medicatie, tilliften en boterhammen smeren, ontstaat vanzelf de beroemde “stoelencirkel des doods”.

U kent hem wel: acht bewoners, een televisie op volume 37, en ergens een koekje dat langzaam oplost in de koffie.

Een opleidingsklimaat helpt óók

De functie activiteitenbegeleider mag best wat sexyer gemaakt worden.

Nu denken mensen soms:

“Oh ja, knutselen met ouderen.”

Nee. Het gaat over: gedragsbeïnvloeding, kwaliteit van leven, zintuiglijke stimulatie, activering, sociale psychologie, dementiezorg, welzijn, preventie van probleemgedrag en samenwerking met zorg en behandeling, vrijwilligers én familie.

Een sterk opleidingsklimaat helpt enorm:

• stagiaires en vrijwilligers enthousiasmeren;

• medewerkers behouden;

• nieuwe mensen aantrekken;

• innovatie stimuleren;

• activiteiten structureel onderdeel maken van de cultuur.

Want een verpleeghuis zonder sterke dagbeleving is uiteindelijk gewoon een gebouw waar mensen wachten.