Hoera, een puppy! (En hallo, positieve focus in de praktijk)

Sinds drie weken hebben we een puppy, genaamd 'Rakker'. En hij doet alles wat hij volgens het officiële puppy-handboek behoort te doen: tegen je opspringen, bijten, trekken aan de riem, en – mijn persoonlijke favoriet – keurig buiten niets doen of wat spelen -om vervolgens binnen in de huiskamer zijn behoefte te deponeren.

Tja, daar sta je dan - midden in de nacht- kansloos buiten te verregen in het hondenweer. Volgens mij komt die uitdrukking hier vandaan.

Hoop

Commando’s kent Rakker nog niet. “Zit”, 'nee', 'af' of 'los' klinkt voor hem nog als een Scandinavische popband. Maar… hij luistert wél al goed naar zijn naam. ' Rakker, kijk!,  Dan gaat hij zitten en maakt bewust oogcontact. Dus er is hoop.

En terwijl ik met poepzakjes in de weer ben en de goede hoop van de parketvloer schraap, realiseer ik me: dit is gewoon positieve gedragstherapie. Oplossingsgerichte werken. Dat kan ik als psycholoog! -alleen dan met meer tanden.

Aandacht zorgt voor groei

Binnen de positieve psychologie en gedragstherapie voor mensen geldt ook deze vrij simpele, maar krachtige regel: alles wat je aandacht geeft, groeit.

Dus dat betekent dat je de bloemen water geeft (= gedrag dat je wel wilt zien en helpt), en dus niet het onkruid (= gedrag dat je niet verder helpt).

Consequent-zijn en blijven is hierbij écht de sleutel. Zelfs als je allen zich opstapelen en je je tandvlees gebruikt om verder te lopen.

Terug naar Rakker.

Geef je aandacht aan gewenst gedrag, dan groeit dát. Bij de pup betekent dat:

Aandacht voor opspringen = een nog enthousiastere pogo-dans.

Aandacht voor rustig zitten = een puppy die denkt: hé, dit levert wat op!

Eigenlijk zijn het net mensen, die honden. Alleen dan hariger, superzacht en onvoorwaardelijk.

De 4 P's

In positieve gedragstherapie werken we ook met bekrachtiging: gedrag dat iets oplevert, wordt herhaald. Dat geldt zeker voor de 4 p's: peuters, pubers, partners… en puppies.

En dat betekent dat we (extra) aandacht geven aan: sterkte kanten, aan het doel van de cliënt en aan al het gedrag wat helpt om bij zijn eigen gewenste situatie te komen.

En ja, dat gaat ook op voor onszelf trouwens. Dat extra koekje bij stress?

Perfect bekrachtigd gedrag.

Tandje erbij

Dan nog iets over gedragstherapie met tanden. Een puppy kun je niet leren om “niet te bijten”. Je leert hem: bijt in dit speeltje in plaats van in mijn hand.

Bij mensen werkt het precies zo: Je leert iemand niet om “niet te piekeren”.

Je leert iemand hoe hij zijn aandacht kan verplaatsen.

Je leert niet “niet boos worden”, maar hoe je anders met boosheid omgaat.

Dit is zo’n inzicht dat in therapie vaak een kwartje doet vallen:

Je kunt gedrag niet “wegmaken”, je kunt alleen alternatief gedrag aanleren.

Bijleren. Nieuwe banen en paadjes bewandelen, net zolang totdat ze diep inslijten, begaanbaar worden en dat je merkt dat het iets oplevert.

Handiger

De positieve focus is dus eigenlijk gewoon: ongewenst gedrag vervangen door handiger gedrag. Rakker volgt momenteel een intensief behandeltraject van een GZ-psycholoog “handiger gedrag 2.0”. Ikzelf trouwens ook. Puppy training voor volwassenen.

Beloning

Belonen in plaats van bestraffen. Positief opvoeden. We weten het allang in opvoedingsland dat dit werkt. Terwijl straffen zelden effectief is op de lange termijn en zelfs averechts kan werken. Angst, vermijding, stress – daar groeit zelden gezond gedrag uit.

Bij een puppy zie je dat meteen:

Word je boos, dan wordt hij onzeker… of juist nóg drukker.

Want negatieve aandacht is dus óók aandacht.

Maar dat is dus wel een uitdaging als je kleine rakker in je vel van je been hangt met zijn tandjes, of als je drie keer in de nacht het hondenweer hebt moeten trotseren terwijl de wekker om 7 uur gaat. Blijf kalm, rationeel, rustig. Zo'n beestje doet het echt niet om je te pesten. En de onvoorwaardelijke hondenknuffel die je hierna krijgt maakt alles weer goed.

Herkenbaar? Bij mensen net zo.

Kinderen, collega’s, cliënten – als ze vooral horen wat niet goed gaat, gaan ze daar zelden beter van functioneren. Bekrachtiging van gewenst gedrag werkt veel beter. Wat gaat er goed? Wat gaat er beter? Hoe hebt je dit voor elkaar gekregen, ondanks die omstandigheden?

Dus als mijn puppy één seconde met vier poten op de grond staat?

Feest.

Complimenten.

Enthousiasme.

Bijna confetti.

En wonder boven wonder: hij doet het vaker.

Van successen leer je dus echt het meest! In gesprekken en in therapie bouwen we op succeservaringen. Kleine stapjes. Kleine overwinningen.

Het brein leert dan: dit kan ik.

Én een kleine, harige tornado in mijn woonkamer leert precies hetzelfde.

De echte les

Misschien is mijn puppy wel mijn meest directe feedbackmechanisme ooit. Hij laat me feilloos zien wat werkt:

Rust werkt beter dan frustratie.

Beloon wat goed gaat.

Verwacht geen perfectie, maar vooruitgang. En besef: leren kost tijd (en soms een dweil).

Dus ja: hoera, een puppy!

Hij leert zitten, blijven en loslaten.

En ik? Ik leer geduld, consequent zijn, en dat een goede dag soms gewoon begint met een hondenkoekje.