Matroesjka Methode – ondersteuning voor mensen met een haperend brein.

De Matroesjka Methode is bedacht door René den Haan en Tim de Kooning, gedragsdeskundigen/ (GZ)psychologen in de VVT ouderenzorg en ouderenpsychiatrie. Deze methodiek kan worden gebruikt als instrument om met cliënten, naasten/ mantelzorgers en zorgteams in gesprek te raken over de gewenste omgang en ondersteuningsbehoefte bij mensen met een haperend brein. We gaan hierbij uit van belevingsgerichte zorg en positieve gezondheidszorg: hoe ervaart iemand zichzelf en de wereld om hem heen?

Haperend brein

Het brein kan gaan haperen door veranderingen en schade in de hersenen. Dementie is een paraplubegrip voor alle aandoeningen en oorzaken waardoor het brein gaat haperen. De bekendste vorm van dementie is de ziekte van Alzheimer. Maar ook bijvoorbeeld door het doormaken van een Cerebro Vasculair Accident (CVA), of in het geval van Niet-aangeboren Hersenletsel (NAH), bij de ziekte van Parkinson (PD), Multiple Sclerose (MS), bij een delier of tijdens een periode van ernstige depressie of psychose, kan het brein (tijdelijk) gaan ‘haperen’. Dit gaat gepaard met zogenaamde ‘cognitieve problemen’, met veranderingen in het denken, voelen en doen.

Ondersteuningsbehoefte

Iemand met een haperend brein zal over het algemeen meer hulpbehoevend worden, ondersteuning of aansturing nodig hebben. Om deze ondersteuningsbehoefte van een persoon met een haperend brein in kaart te brengen maken we gebruik van een ‘matroesjka’: een holle houten pop die onderdeel is van een reeks steeds kleinere in elkaar passende poppen.

​Oplossingsgericht

Bij het in kaart brengen van de ondersteuningsbehoefte van de cliënt maken we gebruik van oplossingsgerichte vragen. deze vragen gaan niet over het waarom, maar over het hoe. Wat werkt er voor de cliënt en hoe kunnen we als zorgverleners bijdragen aan zijn gevoel van welbevinden? De boodschap hierbij is dat Iemand veel meer is dan een ziekte of beperking. Centraal staat de vraag wat goede zin aan het leven geeft.

Wat is belangrijk in deze fase van het leven? Wat helpt om zo goed mogelijk met de eigen situatie om te gaan? Hoe kan je -ondanks de ziekte- toch zoveel mogelijk doen om je goed en waardig te voelen? Hoe kunnen naasten en zorgverleners hierbij zo goed mogelijk aansluiten?​

​​​​​​​​​Last in, first out: ‘weer een jasje uit’

Meestal verloopt het proces van dementie via het ‘last-in, first out’ principe: Een vroeg teken van dementie is het vergeten van recente gebeurtenissen, terwijl herinneringen (en vaardigheden) van lang geleden vaak nog glashelder zijn. Het betekent dus dat de eerste herinneringen die je maakt ‘lange termijn herinneringen’ uit de kindertijd of jonge volwassenheid – het laatst vervagen.

Ui

Ook wordt wel de vergelijking met de schillen en gelaagdheid van een ui gebruikt. De buitenste schillen staan voor de herinneringen en vaardigheden die recent zijn opgedaan. Als we langzaam de buitenste ringen verwijderen komen we in de ‘oude’ kern terecht. Deze binnenste kern van onze hersenen bevat de oudste herinneringen en basisvaardigheden, onze zintuigelijke functies en emoties. Deze zaken blijven het langst behouden. Alsof je steeds een jas(je) uittrekt bij het voortschrijden van de ziekte.

Matroesjka

Bij de Matroesjka Methode maken we gebruik van verschillende -steeds kleiner wordende- poppen die de gelaagdheid van de hersenen voorstellen. De buitenste pop staat voor de persoon in zijn goede ‘oude’ doen. De kleinere, opvolgende poppen staan voor de verschillende stadia van voortschrijdende dementie (en hiermee het verval van cognitieve functies, zoals het geheugen, taal en handelen). Bij iedere pop hoort een bepaalde ik-beleving en ondersteuningsbehoefte. Zo heeft iemand met geheugenproblemen vaak baat bij meer structuur en vastigheden. Het onderzoeken van de pop(pen) geeft een duidelijk beeld van de ondersteuningsbehoefte. We gebruiken hier de bekende indeling van ik-beleving bij dementie: de ‘bedreigde-ik’, de ‘verdwaalde-ik’, de ‘verborgen-ik’ en de ‘verzonken-ik’. De matroesjka die op dat moment van toepassing is komt op een praatplaat te staan, waarbij je eenvoudig met elkaar in contact en gesprek komt aan de hand van een aantal relevante, oplossingsgerichte vragen. Na afloop kan er een foto worden gemaakt van de 'opstelling', zodat deze beter beklijft en mee naar huis (of naar de afdeling) genomen kan worden.

Helpers: wie staan dichtbij en geven steun? 

Als je vastloopt omdat het geheugen hapert is het meestal prettig om mensen om je heen te hebben die je begrijpen en steunen. Hiervoor gebruiken we massief houten poppetjes. Deze poppetjes staan voor de mensen die dichtbij staan. Dat kunnen zowel naasten, familieleden, mantelzorgers of zorgverleners uit het ondersteunende zorgteam zijn. Maar ook kan het gaan om huisdieren, of bijvoorbeeld het geloof in een god of hogere macht.

Door deze ‘helpers’ op een bepaalde afstand te plaatsen van de matroesjka pop, kan worden onderzocht hoe het steunsysteem eruitziet. Wie voelt dichtbij en wie staat er meer op afstand? Welke benadering of bejegening past het beste? Het doel is om met elkaar (bij voorkeur met de cliënt samen) hierover in gesprek te komen. Een eenduidige en consequente benadering geeft duidelijkheid en houvast voor de cliënt. 

Volop in ontwikkeling

De eerste fase van ontwikkeling is achter de rug en met trots kunnen we al zeggen dat de methode goed werkbaar is voor zorgteams, mantelzorgers en vrijwilligers.

Neem contact met ons op voor informatie, toepassingen en mogelijkheden voor het inzetten van deze methodiek op jouw werkplek/ locatie.