De GGZ maakt GGZ

"Hoe lang bent u al cliënt?" Het is een vraag die we in de ggz moeiteloos stellen. Alsof 'cliënt' een identiteit is geworden. Alsof iemand op een ochtend wakker wordt en denkt: Vandaag word ik ggz-cliënt.

Maar niemand is een diagnose. Niemand is een depressie, een angststoornis of een burn-out. Het zijn menselijke reacties op menselijke omstandigheden. En soms zijn die omstandigheden simpelweg te veel.

Toch doen we in hulpverleningsland soms alsof er twee soorten mensen bestaan: de mensen die hulp geven en de mensen die hulp nodig hebben.

Dat is een merkwaardige gedachte.

Want iedereen kan vastlopen. De huisarts. De psycholoog. De bestuurder. De loodgieter. De hoogleraar. De vakkenvuller. De minister. De buurvrouw.

Psychische klachten maken geen onderscheid tussen opleidingsniveau, inkomen of functietitel.

Sterker nog.

Hulp zoeken is vaak een teken van psychische gezondheid.

De meeste mensen die ik spreek hebben namelijk jarenlang geprobeerd het zélf op te lossen.

Ze wilden de ander niet belasten.

Ze wilden sterk zijn.

Ze wilden hun partner beschermen.

Ze schaamden zich.

Ze waren bang voor het oordeel van anderen. Of beter gezegd: voor het oordeel waarvan ze dénken dat de ander het zal hebben.

Ze hielden het gesprek liever oppervlakkig.

En ondertussen stapelden de zorgen zich op.

Tot het emmertje niet meer overliep, maar explodeerde.

Dan komen ze in (of op een wachtlijst van) de ggz 'terecht'.

En daar gebeurt iets vreemds.

Ze worden een dbc. Een product. Een ROM-score. Een HoNOS+-meting. Een aantal minuten directe tijd. Een productie-eenheid.

Het systeem begint zich met de mens te bemoeien.

En soms heb ik het gevoel dat het systeem méér ggz produceert dan de cliënten zelf.

Want wat mensen meestal nodig hebben, laat zich verrassend slecht vangen in een Excelbestand.

Mensen (zoals jij en ik) willen gezien worden.

Serieus genomen worden.

Dat iemand even blijft zitten wanneer het stil wordt.

Dat er niet na twintig seconden een goedbedoelde tip volgt.

Dat er ruimte is voor hun verhaal.

Niet omdat praten alles oplost, maar omdat verbinding vaak de eerste stap is naar verandering.

De beste behandelingen beginnen namelijk zelden met een briljant advies.

Ze beginnen met: "Vertel eens..."

Of misschien nog mooier: "Waar zou je het vandaag over willen hebben?"

Of: "Waar hoop je op?"

Dat klinkt eenvoudig.

Maar in een systeem waarin alles meetbaar moet zijn, is échte nieuwsgierigheid soms bijna een revolutionaire interventie geworden.

Juist daarom spreekt oplossingsgericht werken mij zo aan.

Niet omdat problemen worden genegeerd.

Integendeel. Eerst is er erkenning. Probleemonderkenning.

Samen onderzoeken wat er speelt.

Nagaan of lichamelijke oorzaken voldoende zijn onderzocht, als iemand dat wil.

En daarna voorzichtig de blik iets optillen.

Waar hoop je op?

Hoe ziet een dag eruit waarop het iets beter gaat?

Wat merk jij dan?

Wat merken anderen?

En vooral...

Wanneer lukt dat al een klein beetje?

Want hoe ingewikkeld een situatie ook is, er zijn bijna altijd kleine, positieve uitzonderingen.

Momenten waarop de angst iets minder hard schreeuwt.

Waarop iemand tóch opstond.

Toch ging wandelen.

Toch de telefoon opnam.

Toch even lachte.

Daar begint verandering.

Niet omdat de hulpverlener een slimme oplossing heeft bedacht, maar omdat de cliënt ontdekt dat er al iets werkt. En dáár bouwen we samen op verder.

Niet met de oplossingen van de behandelaar.

Maar met die van de mens tegenover je.

Wat helpt is vaker vergeten dat we 'professional' zijn.

Deskundigheid is zeker belangrijk, maar menselijkheid nog meer!

Vraag tijdens een gesprek daarom vaker :

"Zitten we eigenlijk op het goede spoor?"

"Wat helpt jou in dit gesprek?"

"Waar wil je het vandaag over hebben?"

"Wanneer zou je mij eigenlijk niet meer nodig hebben?"

Dat zijn de meest professionele vragen die je kunt stellen.

Want uiteindelijk is de kwaliteit van een behandeling niet alleen afhankelijk van de methode. Maar vooral van de relatie. Van de klik. Van het gevoel dat iemand niet tegenover een systeem zit...

...maar tegenover een mens.

En dat is volgens mij de grootste uitdaging voor de ggz.

Niet méér protocollen.

Niet méér lijstjes.

Niet méér registraties.

Maar weer wat meer mens.