De houdbaarheidsdatum van de mens

Iedereen heeft een houdbaarheidsdatum.

Dat klinkt ongezellig. Alsof je jezelf terugvindt achterin de koelkast, naast een pot mosterd uit 2018 en een bakje waarvan niemand meer weet wat erin zit.

Toch is het biologisch gezien helemaal niet zo'n gek idee.

Wij mensen gedragen ons namelijk vaak alsof ouder worden een technisch mankement is dat binnenkort opgelost wordt.

Nog een supplement. Nog een app. Nog een superfood. Nog een longevity-goeroe die belooft dat je straks 122 wordt op een dieet van blauwe bessen, ijsbaden en de tranen van een Tibetaanse berggeit.

Maar ons lichaam heeft daar zelf een mening over. Sterker nog: ons lichaam heeft een ingebouwde kilometerteller.

In 1961 ontdekte Leonard Hayflick iets wat voor veel biologen ongeveer hetzelfde effect had als ontdekken dat Sinterklaas een pensioenregeling heeft.

Gewone menselijke cellen blijken zich niet eindeloos te delen. Na ongeveer veertig tot zestig delingen houdt het feestje op.

De cel zegt dan eigenlijk: "Het was gezellig. Ik ga naar huis."

Dat mechanisme is geen foutje. Het is een beveiligingssysteem.

Bij iedere celdeling worden de telomeren, de beschermende uiteinden van onze chromosomen, iets korter. Alsof je steeds een stukje van het plastic dopje aan het uiteinde van een schoenveter afknipt. Uiteindelijk wordt het dopje zo klein dat verder rafelen gevaarlijk wordt.

En dan ... trekt de cel de handrem aan. Omdat eeuwig blijven delen een uitstekende manier is om bijvoorbeeld kanker te krijgen.

De natuur heeft dus gekozen voor een compromis. Liever langzaam verouderen dan ongecontroleerd ontsporen.

Dat is ongeveer dezelfde afweging als kiezen tussen een versleten fietsband of een ontploffende autoband op de snelweg.

Toch blijven wij mensen morrelen aan dat systeem. Er zijn zelfs mensen met genetische varianten die langere telomeren hebben.

Op papier klinkt dat fantastisch. Minder grijs -of geen- haar. Langer jong. Meer delingen. Tot blijkt dat sommige van die mensen ook meer tumoren ontwikkelen.

De natuur reageert dan ongeveer zoals een verzekeringsmaatschappij:

"Prima dat u meer risico wilt nemen, maar daar hangt wel een premie aan."

Is dat de meest onderschatte wijsheid van het lichaam.?

Veroudering is niet alleen een probleem. Het is dus ook een bescherming.

Dat brengt ons bij dementie.

Want wat is de grootste oorzaak van dementie?

Geen suiker.

Geen aluminium.

Geen vaccinaties.

Geen wifi.

De grootste oorzaak van dementie is: ouder worden.

Of, minder vriendelijk gezegd: veroudering. Een woord dat niemand graag hoort, maar dat biologisch heel accuraat is.

Miljarden cellen die jarenlang hun werk hebben gedaan. Eiwitten die minder netjes worden opgevouwen. Reparatiesystemen die wat slordiger worden. Afvalstoffen die zich opstapelen. Verbindingen die minder efficiënt functioneren.

Eigenlijk gebeurt er met het brein hetzelfde als met een oude schuur.: de deur sluit nog, het dak zit er nog op. Maar overal hoor je gekraak.

Dat maakt dementie niet minder ingrijpend. Integendeel.

Maar we doen alsof ouderdom een vijand is die verslagen kan worden. Alsof de mens een machine is die met voldoende onderhoud onbeperkt meegaat.

Dat is een merkwaardige gedachte. Niemand kijkt namelijk verbaasd naar een honderd jaar oude eik die tekenen van ouderdom vertoont.

Niemand verwacht van een klassiek zeilschip dat het zonder onderhoud eeuwig blijft varen.

Alleen bij mensen vinden we het schokkend dat gebruikssporen zichtbaar worden. Misschien omdat we onszelf graag zien als uitzondering op de natuur, terwijl we er juist middenin staan.

Dat betekent niet dat leefstijl onbelangrijk is. Integendeel.

Niet roken, bewegen, gezond eten, voldoende slaap en minder chronische stress lijken allemaal invloed te hebben op de snelheid waarmee onze biologische klok tikt.

Je kunt de reis dus maar beter comfortabeler maken. Je kunt onderhoud plegen. Je kunt de motor netjes verzorgen.

Maar uiteindelijk blijft het een huurauto. Hoe goed je hem ook poetst. En dat is wel de ongemakkelijke én bevrijdende conclusie.

Deze houdbaarheidsdatum kunnen we niet afschaffen.

De vraag is wel wat we doen met de tijd die tussen productiedatum en uiterste gebruiksdatum ligt.

Uiteindelijk zijn we allemaal tijdelijk. Zelfs de mensen die hun biologische leeftijd laten meten, hun telomeren laten controleren en dagelijks twaalf capsules slikken met namen die klinken als buitenaardse beschavingen.

Ook zij eindigen ooit als een herinnering.

En dat is waarom het leven waarde heeft.

Niet -ondanks- de houdbaarheidsdatum.

Maar dankzij de houdbaarheidsdatum.