Pillen, praten en doen (één voet van de bank)

Op de polikliniek SGGZ ouderen zien we veel mensen met angst- en stemmingsklachten.

De klachten zitten zeker niet alleen 'in het hoofd'.

Ze komen ook het dagelijks leven binnen.

Mensen komen moeilijk van de bank, stellen dingen uit, trekken zich terug en verliezen het zicht op wat het leven nog de moeite waard maakt. Angst kan daar nog een schep bovenop doen. Je weet misschien best wat je zou willen, maar de stap ernaartoe voelt te groot.

Zo ontstaat gemakkelijk een vicieuze cirkel.

Je voelt je slecht, dus je doet minder.

Omdat je minder doet, gebeurt er minder.

Omdat er minder gebeurt, wordt je wereld kleiner.

En omdat je wereld kleiner wordt, voel je je vaak nog slechter.

Een goede behandeling bestaat daarom vaak uit verschillende ingrediënten.

Heel eenvoudig gezegd:

pillen, praten en doen.

Maar die drie staan niet los van elkaar. Ze beïnvloeden elkaar voortdurend.

Neem iemand die door een depressie nauwelijks meer van de bank komt.

De psychiater schrijft medicatie voor.

Niet met het idee dat een pil vervolgens het hele probleem oplost, maar bijvoorbeeld om de depressieve klachten te verminderen en wat ruimte te creëren. Als iemand iets minder somber en iets minder angstig wordt, kan het ineens lukken om een wandeling te maken.

Maar die wandeling doet vervolgens óók iets.

Buiten zijn. Bewegen. Andere mensen zien. Even uit de omgeving komen waarin iemand de hele dag heeft liggen piekeren. Misschien lukt het zelfs om onderweg een kop koffie te drinken.

\

Dat is geen wondermiddel. Maar het is wel een nieuwe ervaring.

Hé, ik kan blijkbaar nog iets.

Die ervaring komt vervolgens weer mee naar de psycholoog.

Daar kan worden besproken wat ervoor zorgde dat het deze keer wel lukte. Was het de medicatie? De afspraak met de sociaal verpleegkundige? Het feit dat iemand een concreet doel had? Of misschien dat de stap klein genoeg was?

Hoe heeft dit je gedachten verandert?

Samen wordt vervolgens gezocht naar een volgende haalbare stap.

En die volgende stap kan weer iets opleveren.

Meer activiteit.

Een beter slaapritme.

Meer contact.

Misschien iets meer plezier.

En daardoor soms weer wat meer vertrouwen om een volgende stap te zetten.

Zo ontstaat een positieve beweging:

medicatie geeft ruimte → die ruimte maakt doen mogelijk → doen levert nieuwe ervaringen op → die ervaringen geven vertrouwen → in het gesprek krijgt dat betekenis → het vertrouwen maakt een volgende stap mogelijk.

Maar de beweging kan ook andersom beginnen.

Iemand hoeft bijvoorbeeld niet eerst minder angstig te zijn voordat hij naar buiten gaat. Soms gaat iemand juist eerst naar buiten, mét angst. Vervolgens ontdekt hij dat de angst weliswaar aanwezig was, maar dat hij toch iets kon doen.

Dat wordt in het gesprek onderzocht.

Wat maakte dat je toch ging?

Wat hielp?

Wat merkte je onderweg?

Wat zou een volgende kleine stap kunnen zijn?

En daardoor kan de volgende stap iets minder spannend worden.

Ook medicatie kan in zo'n proces veranderen. Soms blijkt na verloop van tijd dat de klachten voldoende zijn afgenomen en kan worden gekeken of medicatie verminderd kan worden. Soms is juist een aanpassing nodig omdat iemand ondanks alle inspanningen onvoldoende vooruitgaat.

Het is dus geen kwestie van:

'Hier heb je een pil. Kom over drie maanden maar terug.'

Maar ook niet:

'Je moet gewoon meer gaan doen.'

En evenmin:

'Als we er maar lang genoeg over praten, komt het vanzelf goed.'

Het is samenwerken aan een beweging waarin de verschillende onderdelen elkaar beïnvloeden.

Daarom vind ik een oplossingsgerichte vraag zo bruikbaar:

'Wat kun je zelf doen om de medicatie die je krijgt zo goed mogelijk te benutten?'

Dat betekent niet dat iemand verantwoordelijk wordt gemaakt voor zijn eigen depressie of angst.

Het betekent wel dat we zoeken naar de invloed die iemand wel heeft.

Misschien is dat vandaag tien minuten wandelen.

Morgen iemand bellen.

Volgende week weer naar de sportclub.

Of eindelijk die ene afspraak maken die al weken wordt uitgesteld.

En soms is zelfs dat nog te groot.

Dan maken we het kleiner.

Want het doel is niet om iemand zo snel mogelijk weer op zijn oude niveau te krijgen.

Het doel is om samen beweging te creëren.

Pillen kunnen ruimte maken.

Praten kan helpen begrijpen en richting geven.

Doen kan nieuwe ervaringen opleveren.

En nieuwe ervaringen kunnen weer invloed hebben op stemming, angst, vertrouwen en motivatie.

Zo versterken ze elkaar.

En meestal begint die hele beweging met iets heel kleins:

één voet van de bank.