De uitwedstrijd van de hulpverlener

"Welkom in stadion De Leefwereld. Vandaag staat een beladen wedstrijd op het programma: Cliënt FC tegen Therapeut United."

Het is een wedstrijd die dagelijks duizenden keren wordt gespeeld.

Zonder scheidsrechter. Zonder VAR. En meestal zonder dat iemand precies weet wat de spelregels zijn.

Veel hulpverleners denken dat ze coach zijn van het team van de cliënt. Maar zo werkt het helaas niet.

Je bent geen trainer van de tegenpartij. Je bent op bezoek.

En dat maakt het een uitwedstrijd.

De opstelling van Cliënt FC

De cliënt verschijnt aan de aftrap met een ervaren elftal. Sommige spelers staan er al jaren.

In de verdediging zien we:

Zelf oplossen

Terugtrekken

Muurtje optrekken

Verdedigen

Op het middenveld:

Afwachten

Vermijden

Rationaliseren

Controleren

En voorin:

Aanvallen

Overcompenseren

Externaliseren

Geen gek team trouwens. Sterker nog: deze spelers hebben de cliënt vaak jarenlang geholpen om overeind te blijven!

Dus als hulpverleners direct beginnen met rode kaarten uitdelen aan "vermijden", "controleren" of "terugtrekken", vergeten ze iets belangrijks.

Deze spelers zijn ooit geselecteerd omdat ze nuttig waren. Ze hebben wedstrijden gewonnen. Ze hebben soms zelfs degradatie voorkomen.

Therapeut United betreedt het veld

Aan de andere kant verschijnt Therapeut United. Met een heel andere tactiek.

De opstelling:

Aanvoelen

Nabijheid tonen

Goed luisteren

Afstemmen

Dezelfde taal spreken

Vragen om feedback

Loslaten

Achterover leunen

Coachen

Complimenten geven

Niet invullen voor een ander

Op papier een prachtig elftal.

Maar hier gaat het vaak mis.

Want sommige hulpverleners denken dat hun team automatisch beter is.

Dat "goed luisteren" vanzelf wint van "muurtje optrekken".

Dat "coachen" moeiteloos scoort tegen "zelf oplossen".

Dat blijkt in de praktijk ongeveer even effectief als een amateurclub die denkt even van Ajax te winnen omdat ze een mooie PowerPoint hebben gemaakt.

De eerste helft

De wedstrijd begint.

Hulpverlener:

"Vertel eens wat je voelt."

Cliënt:

"Geen idee."

1-0 voor Verdedigen.

Hulpverlener:

"Waar ben je bang voor?"

Cliënt:

"Ik ben nergens bang voor."

2-0 voor Rationaliseren.

Hulpverlener:

"Wat heb je nodig?"

Cliënt:

"Dat weet ik zelf wel."

3-0 voor Zelf oplossen.

De bank van Therapeut United kijkt zorgelijk.

Buiten spel

Veel hulpverleners lopen al snel buitenspel. Ze geven oplossingen voordat de cliënt erom vraagt.

Ze vullen gedachten in.

Ze interpreteren.

Ze adviseren.

Ze trekken conclusies.

Kortom: ze sprinten alvast richting het doel terwijl de bal nog niet eens is gespeeld.

De vlag gaat omhoog.

Buitenspel.

De omschakeling

De beste hulpverleners proberen niet de wedstrijd over te nemen.

Ze gaan eerst kijken op welk veld ze eigenlijk spelen.

Ze bestuderen de tegenstander niet.

Ze proberen hem te begrijpen.

Ze zien dat "terugtrekken" misschien bescherming biedt.

Dat "controleren" veiligheid geeft.

Dat "aanvallen" soms een vermomde angst is.

En ineens verandert de wedstrijd.

Niet omdat de cliënt verandert.

Maar omdat de hulpverlener anders gaat spelen.

Wat kun je doen in een vriendelijke uitwedstrijd?

Misschien win je de wedstrijd niet.

Misschien komt er niet eens een doelpunt.

Maar je kunt wel zorgen voor goed samenspel.

Door:

⚽ dezelfde taal te spreken

⚽ meer vragen te stellen dan antwoorden te geven

⚽ feedback te vragen in plaats van aannames te doen

⚽ complimenten te geven voor inzet, niet alleen voor resultaat

⚽ af en toe achterover te leunen

⚽ ruimte te laten voor stilte

⚽ niet voortdurend de bal af te pakken

⚽ te accepteren dat de cliënt soms een andere tactiek kiest

En vooral:

⚽ niet voor een ander in te vullen waar de bal naartoe moet.

Eindstand

De grootste misvatting in de hulpverlening?

Dat samenwerking maakbaar is.

Je kunt er niet voor zorgen dat een cliënt zich laat sturen.

Je kunt niet afdwingen dat iemand open speelt.

Je kunt ook niet bepalen of iemand de aanval kiest of zich terugtrekt.

Maar je kunt wel zorgen dat jij een prettige medespeler bent.

Iemand die overzicht houdt.

Niet onnodig in de tackle gaat.

Niet voortdurend aanwijzingen schreeuwt vanaf de zijlijn.

En die begrijpt dat de mooiste wedstrijden niet ontstaan doordat één team wint.

Maar doordat beide teams besluiten hetzelfde spel te spelen.

En dat is de enige overwinning die er echt toe doet.