Euthanasie bij dementie: “Ik wil niet meer”… en nu?

Er zijn van die zinnen die een gesprek stilleggen.

“Ik wil niet meer.”

“Ik hoop dat ik euthanasie krijg.”

Pauze. Stilte. Onzekerheid.

En ergens in die stilte denkt de zorgprofessional: help… wat nu?

Want dit zijn geen zinnen uit het hoofdstukje 'small talk bij de koffieautomaat'.

Dit is rauw, echt en existentieel.

Maar hier komt het ongemakkelijke inzicht:

Dit is niet het einde van het gesprek. Dit is het begin.

“Ik wil dood” is zelden het hele verhaal. Wanneer iemand zegt dat hij wil sterven, zegt hij zelden alleen dát. Vaak zit er nog iets belangrijks achter. De vraag achter de vraag;:

Hij zegt vaak ook:

“Ik ben bang.”

“Ik wil geen controle verliezen.”

“Ik wil mezelf blijven.”

“Ik wil niet eindigen als een schim van wie ik was.”

Zoals iemand het verwoordde:

“Ik wil sterven als mezelf, niet als een schim van mezelf.”

En daar zit precies de ingang voor positieve gezondheidszorg.

Niet: Hoe regelen we de dood?

Maar: Wat maakt het leven -tot het einde - nog van waarde?

De vraag die alles kantelt

Dus stel je die ene simpele, maar o zo lastige vraag: “Wat is belangrijk voor u?”

En daarna: “Wat heeft u nodig om het leven goed en waardig af te sluiten?”

“Waar kunnen we het vandaag over hebben, zodat u straks denkt: dát was zinvol en heeft me geholpen?”

Dat zijn geen kleine vragen.

Dat zijn vragen die iemand weer even mens maken in plaats van patiënt.

Euthanasie bij dementie: de paradox van timing

In Nederland zien we dat euthanasie bij dementie toeneemt.

En toch blijft het ingewikkeld. Want dementie speelt een bijna cynisch spel: Het is de ziekte die je vertelt dat je niet ziek bent.

De crux zit in de timing:

Te vroeg → je levert nog waardevolle dagen in

Te laat → je bent niet meer wilsbekwaam (volgens de wet)

Zo'n 5 voor 12 besluit vraagt moed, maar ook begeleiding. En vooral: gesprek. Veel gesprek.

Maar hier komt de nuance (en die is belangrijk): We denken vaak dat de toekomst erger is dan hij daadwerkelijk wordt.

Specialisten zien iets opvallends:

Veel mensen met gevorderde dementie…lijden minder dan we vooraf vrezen.

Sterker nog: een groot deel leeft in het moment. Geniet van aandacht, structuur, nabijheid.

Dat betekent uiteraard niet dat lijden er niet is. Maar wel dat onze angst voor later soms groter is dan de werkelijkheid.

Positieve gezondheidszorg is hier geen “happy sausje”

Dit is geen verhaal van “denk positief en alles komt goed.”

Laten we dat misverstand meteen begraven.

Positieve gezondheidszorg gaat hier over iets anders:

- Ruimte maken voor het echte gesprek

- Angst vertalen naar behoeften

- Wensen omzetten naar gedrag -vandaag.

Want zelfs als iemand zegt “ik wil dood”, kun je nog steeds vragen:

Wat maakt een dag voor u nog de moeite waard?

Wat moet er nog gezegd of gedaan worden om het leven waardig af te sluiten?

Wie moet er dichtbij zijn?

Wat wilt u absoluut níet meemaken?

En misschien is dit wel de belangrijkste conclusie.

Euthanasie gaat over het einde van het leven.

Positieve gezondheidszorg gaat over… alles daarvoor.

En precies daar zit je taak.

Niet in de uiteindelijke keuze.

Maar helpen in de weg ernaartoe.

Tot slot

Misschien moeten we stoppen met denken dat we altijd iets moeten oplossen.

Soms is het grootste wat je kunt doen:

Blijven zitten

De vraag stellen

En het ongemak niet wegmasseren

Want achter “ik wil niet meer” zit bijna altijd nog één vraag verstopt: “Is mijn leven -zo - nog de moeite waard?”

En dát…is een vraag waar je wél iets mee kunt.