Hoe los je een depressie op?

"Wat kunnen we eraan doen?"

Het is een vraag die hulpverleners, familieleden en cliënten zichzelf regelmatig stellen. Liefst willen we een duidelijke handleiding. Drie stappen. Een protocol. Misschien een handige infographic met een opgaande pijl.

Maar depressieve klachten trekken zich weinig aan van onze behoefte aan overzicht.

Wat mij opvalt, is dat depressie vaak wordt behandeld alsof het één vaststaande ziekte is. Alsof er ergens een depressie-fabriek staat waar iedereen hetzelfde pakketje klachten krijgt uitgereikt. Inclusief lusteloosheid, slecht slapen, piekeren, concentratieproblemen en een gratis portie hopeloosheid.

De werkelijkheid is een stuk rommeliger. De ene somberheid is nanelijk de andere niet.

Bij de één speelt een opeenstapeling van verlieservaringen een grote rol. Bij de ander jarenlang alles alleen willen oplossen.

Sommigen trekken zich terug, anderen gaan juist in de aanval.

De één heeft een warm steunsysteem, de ander zit vooral in gevecht met zichzelf of zijn omgeving. En soms lijken zelfs de seizoenen mee te doen in het complot.

Alles beïnvloedt elkaar.

En daar begint meteen een probleem.

De wetenschap houdt van oorzaak en gevolg. Van overzichtelijke hypothesen. Van groepen die netjes met elkaar vergeleken kunnen worden.

Maar mensen zijn geen laboratoriumratten. Gelukkig maar.

De menselijke geest bestaat uit een wirwar van ervaringen, karaktereigenschappen, relaties, lichamelijke factoren, verwachtingen, teleurstellingen en toevalligheden. Alles hangt samen met alles.

Het is alsof we appels, peren, sinaasappels en een verdwaalde courgette in één fruitmand stoppen en vervolgens proberen uit te rekenen welk stuk fruit verantwoordelijk is voor het humeur van dinsdagmiddag.

Daar komt nog een andere vraag bij. Wanneer ben je eigenlijk hersteld?

Als de klachten afnemen?

Als iemand zich gelukkiger voelt?

Of als iemand beter bestand raakt tegen de klappen die het leven onvermijdelijk uitdeelt?

Ook daar bestaat geen eenvoudig antwoord op.

En dan de behandeling.

Vaak wordt het samengevat als: pillen, praten en doen.

Dat klinkt overzichtelijk.

Totdat je tegenover iemand zit die niet graag praat.

Of iemand die prima kan praten, maar vervolgens geen stap buiten de deur zet.

Of iemand die alles doet wat geadviseerd wordt, maar last krijgt van vervelende bijwerkingen van medicatie.

Of iemand van wie het lichaam, de gezondheid en de omstandigheden voortdurend veranderen.

Dan blijkt de werkelijkheid opnieuw weerbarstiger dan het behandelprotocol.

Wat helpt dan wel?

Vaak begint het niet met oplossingen. Dat is misschien wel het meest onderschatte onderdeel.

Eerst erkenning.

Erkenning voor hoe zwaar het bestaan soms kan voelen.

Voor het volhouden.

Voor het feit dat iemand ondanks alle vermoeidheid toch naar een afspraak komt.

Of juist voor de moed om eindelijk aan de bel te trekken.

Zonder contact gebeurt er weinig. Zonder vertrouwen nog minder. En zonder hoop wordt elke behandeling een wandeling met de handrem erop.

Pas daarna begint het zoeken.

Niet naar dé oplossing, maar naar een oplossing die werkt voor deze persoon.

Want uiteindelijk doen veel behandelingen ongeveer hetzelfde. Ze vergroten inzicht. Ze helpen patronen herkennen. Ze moedigen aan om weer kleine stappen te zetten. Ze creëren momenten waarop positieve ervaringen weer een kans krijgen om binnen te komen.

Niet omdat wandelen, praten of bewegen magische krachten hebben. Maar omdat stilstand bijna altijd wint als niemand iets verandert.

Dat vraagt geduld. Meer geduld dan veel mensen lief is.

Het vraagt aansluiten bij de persoon tegenover je. Samen onderzoeken. Soms een stap vooruit, soms twee achteruit.

En af en toe het ongemakkelijke besef dat vooruitgang er anders uitziet dan je had gehoopt.

Misschien is dat wel de belangrijkste les.

Bij depressieve klachten zijn mensen geen puzzels die opgelost moeten worden.

Het zijn mensen die, vaak onder zware omstandigheden, proberen hun weg terug te vinden.

En soms is de eerste stap niet het vinden van een oplossing.

Maar het vinden van iemand die bereid is een stukje mee te lopen.