Klimaatwappies

Voordat de reacties losbarsten: nee, ik ben geen wappie. Ik ben juist academisch opgeleid. Ik werk dagelijks met onderzoek, statistiek en kritisch denken.

Ik ben er bovendien van overtuigd dat wij mensen de aarde vervuilen. Plastic in de oceaan, ontbossing, stikstof, fijnstof, verlies van biodiversiteit; daar hoeven we niet moeilijk over te doen.

Maar zodra het over het klimaat gaat, lijkt er iets bijzonders te gebeuren: Ineens is twijfel verdacht.

Dat verbaast me. Want twijfel is juist de motor van de wetenschap.

Het eerste wat je tijdens een opleiding onderzoeksmethoden leert, is dat je zo min mogelijk variabelen tegelijk verandert. Liefst één. Je wilt een controlegroep. Je wilt alternatieve verklaringen uitsluiten.

Bij klimaatonderzoek lukt dat natuurlijk niet. Gelukkig maar, want een tweede aarde zonder mensen hebben we niet op voorraad.

Het klimaat is misschien wel het ingewikkeldste systeem dat we kennen. Zonactiviteit, oceaanstromingen, wolken, vulkanen, waterdamp, aerosolen, bossen, ijs, CO₂, methaan, veranderingen in de baan van de aarde... alles beïnvloedt elkaar. Dat maakt klimaatonderzoek ongelooflijk complex.

En precies dát maakt het vreemd dat het publieke debat vaak klinkt alsof alles tot achter de komma vaststaat.

Wetenschap werkt namelijk niet met absolute zekerheden. Wetenschap werkt met de best beschikbare kennis van dat moment.

Dat betekent niet dat klimaatonderzoek waardeloos is. Integendeel. Onderzoekers combineren natuurkundige wetten, metingen, satellietgegevens, ijskernen en computermodellen om zo goed mogelijk te begrijpen wat er gebeurt. Dat is indrukwekkend werk.

Maar indrukwekkend is niet hetzelfde als onfeilbaar.

De beroemde uitspraak dat "97% of zelfs 99% van de wetenschappers het eens is", klinkt indrukwekkend. Alleen zegt zo'n percentage minder dan veel mensen denken.

Over sommige onderdelen bestaat inderdaad brede overeenstemming, zoals dat de aarde opwarmt en dat menselijke uitstoot daaraan bijdraagt. Over de grootte van effecten, terugkoppelingen, regionale verschillen en toekomstige scenario's bestaat veel meer wetenschappelijke discussie dan het publieke debat soms doet vermoeden.

En dat is helemaal niet erg.

Sterker nog: dát is wetenschap.

Wat mij misschien nog wel het meest verbaast, is dat "consensus" tegenwoordig bijna als bewijs wordt gebruikt.

Maar wetenschap is geen democratie. Als duizend onderzoekers zeggen dat iets waar is, wordt het daar niet automatisch waar van. En als één onderzoeker met betere gegevens komt, kan die uiteindelijk gelijk krijgen.

De geschiedenis van de wetenschap staat vol met voorbeelden waarin de minderheid achteraf gelijk bleek te hebben.

Nee, dat betekent niet dat de meerderheid meestal ongelijk heeft. Het betekent alleen dat wetenschap nooit ophoudt met vragen stellen.

Juist daarom word ik ongemakkelijk wanneer kritische vragen onmiddellijk worden weggezet als "klimaatontkenning".

Alsof nieuwsgierigheid ineens gevaarlijk is geworden.

De grootste vijand van wetenschap is namelijk niet twijfel. De grootste vijand is de overtuiging dat we niet meer hóéven te twijfelen.

Laten we dus vooral investeren in schonere energie, natuurherstel en minder vervuiling.

Daar valt veel voor te zeggen, los van welk klimaatmodel je het meest overtuigend vindt.

Maar laten we ook iets beschermen wat minstens zo waardevol is:

Het recht om vragen te blijven stellen.

Want wetenschap begint niet met een uitroepteken.

Wetenschap begint met een vraagteken.