Positieve gezondheid: het spinnenweb is geen vangnet (maar soms wel handig tegen tocht)

Er was eens een zorgland waarin iedereen heel hard zijn best deed om het goede te doen. Er kwamen mooie woorden voorbij als eigen regie, zingeving en kwaliteit van leven. En toen… kwam het spinnenweb.

Niet dat ene in de hoek van je woonkamer waar je nét niet bij kunt. Nee, het spinnenwebmodel: zes keurige dimensies, netjes ingevuld, keurig gekleurd.

Maar voor je het weet, zit je tegenover een cliënt met een formulier in de hand en hoor je jezelf zeggen: “Op een schaal van 1 tot 10, hoe is uw zingeving vandaag?”

De cliënt kijkt je aan alsof je net hebt gevraagd hoe blauw dinsdag smaakt.

Het idee was eigenlijk best goed

Positieve gezondheid begon namelijk niet als een vragenlijst maar met een visie op mens en gezondheid vanuit de positieve psychologie (dat is een onderdeel binnen de psychologie). Een vrij simpele, maar stiekem best revolutionaire:

-Het doel van de cliënt staat voorop-

Niet de diagnose of het behandelprotocol en niet de vinkjeslijst.

Maar: waar wil deze client naartoe, in dit leven, op dit moment – ondanks alles wat er speelt?

Van visie naar invuloefening (oeps)

En hier gaat het soms een beetje mis.

Want waar een visie vraagt om nieuwsgierigheid, gesprek en afstemming… daar vraagt een systeem om structuur, overzicht en – jawel – formulieren.

Dus krijgt het spinnenweb onbedoeld soms een hoofdrol, alsof het model zélf de visie is geworden.

Maar een spinnenweb is natuurlijk een hulpmiddel en geen kompas of bestemming.

Het risico?

Dat we denken dat we “positieve gezondheid doen” omdat we een vragenlijst hebben afgenomen. Dat is een beetje alsof je denkt dat je fit wordt van het kopen van sportschoenen.

Cliënten 9en bewoners) zitten meestal niet te wachten op jouw lijstjes

Niet elke client of bewoner heeft zin om zes dimensies langs te lopen of te reflecteren op “meedoen” voordat de koffie op is. En niet iedereen wordt blij van een visuele weergave van hoe het allemaal níet lekker loopt.

Sommige mensen willen gewoon dit zeggen: “Ik wil weer naar buiten zonder angst.” , “Ik wil me minder alleen voelen.” of “Ik wil mijn kleinkind kunnen optillen.”

Of gewoon: contact hebben, want dat is al goud.

De echte ‘lopers’: vragen die altijd passen

Want je echt wilt aansluiten, heb je niet per se een spinnenweb nodig.

Nog sterker: het 'verplicht' afnemen van vragenlijsten staat contact met je client meestal in de weg.

Wat je wel nodig hebt zijn 'goede vragen'. 

Goede vragen zijn vragen die aansluiten bij de client. Dit zijn – nieuwsgierige, uitnodigende en oplossingsgerichte- vragen die je in elk gesprek, op elk moment kunt stellen.

Oplossingsgerichte vragen gaan over drie zaken:

1) zingeving en dagbeleving

2) sterke kanten en coping;

3) alles wat werkt om vooruit te komen richting het doel van de client (of een situatie stabiel te houden).  

Dit noemen we de oplossingsgerichte lopers.

Geen dichtgetimmerde route, maar ‘sleutels’ die mogelijk op veel deuren passen.

Dit is de kern van oplossingsgericht werken: niet invullen voor de ander, maar samen ontdekken wat ertoe doet.

Het spinnenweb: gebruik met beleid!

Begrijp me niet verkeerd: het spinnenwebmodel kan best nuttig zijn. Ook als diagnostisch ijkpunt.

Mits: de cliënt er iets in ziet, het gesprek er rijker van wordt én het geen verplicht nummer is. Dan kan het helpen om overzicht te krijgen en om dingen zichtbaar te maken, en om samen te reflecteren.

Maar zodra het voelt als een checklist… ben je de plank een beetje mis aan het slaan.

Gastvrije zorg: geen routekaart, maar samen op pad

Misschien helpt dit beeld: Positieve gezondheid is geen Google Maps met een vaste route. Het is meer een wandeling. Soms weet de cliënt precies waar hij heen wil, maar  soms wil hij überhaupt niet wandelen (en dat mag ook).

De rol van de zorgverlener?

Niet: “Hier is de route, succes.”,

maar wel:  “Waar zou u naartoe willen? Zullen we samen een stukje oplopen?”

Dat is de kern van gastvrije zorg.

Tot slot: het web of de mens?

Dus de volgende keer dat je het spinnenweb erbij pakt, stel jezelf één simpele vraag:

Helpt dit de cliënt… of helpt dit mij om het gevoel te hebben dat ik iets doe?

Stel dat we het spinnenwebmodel invullen samen met de client, want gaan we dan precies (anders) doen in de zorg en/ of behandeling?

(Tip: deze vraag kun je eigenlijk wel bij elke diagnostische vragenlijst stellen)

Als het eerste het geval is: vooral gebruiken en vraag ernaar.

Zoiets als 'Zou het wat zijn om met een vragenlijst erachter te komen wat belangrijk voor u is in het leven?"

Als het tweede het geval is: misschien gewoon even parkeren en alle protocollen loslaten. Een echt gesprek aangaan met oprechte aandacht en belangstelling.

En begin dus met een oplossingsgerichte vraag. Want uiteindelijk draait positieve gezondheid niet om hoe mooi je het web invult…

maar om of je de mens erin nog ziet zitten.