Positieve gezondheid in een probleemgerichte maatschappij

Dat is de kern van het spanningsveld: je kunt niet én maximale marktprikkels hebben én verwachten dat “brede gezondheid” vanzelf ontstaat.

Positieve gezondheid vraagt namelijk om tijd, relatie en lange adem - drie dingen waar de huidige bekostiging niet bepaald op staat te juichen.

Als politicus moet je dus geen cosmetische keuzes maken, maar systeemkeuzes. Dit zijn de knoppen waar je écht aan moet draaien:

1. Stop met betalen voor verrichtingen, begin met betalen voor waarde

Zolang zorgorganisaties geld krijgen per handeling (“uurtje-factuurtje met een witte jas”), blijft de focus op productie.

Politieke keuze:

• Verschuif van productieprikkels naar uitkomstbekostiging

• Beloon kwaliteit van leven, zelfredzaamheid en welbevinden (ja, ook al is dat lastiger te meten)

Concreet:

-Bundelbekostiging in de VVT

-Populatiebekostiging per regio

Anders gezegd: minder “heeft u uw steunkousen gehad?” en meer “heeft u een goede dag gehad?”

2. Doorbreek schotten tussen domeinen (Zvw, Wlz, Wmo)

Positieve gezondheid gaat per definitie over meerdere levensdomeinen. Maar ons systeem? Dat is een bureaucratische escaperoom.

Politieke keuze:

-Integreer budgetten of maak ze ontschot

-Maak één regisseur per cliënt mogelijk

Concreet:

-Regionale zorgbudgetten

-Experimenten met integrale financiering structureel maken (niet tijdelijk “projectje 23b”)

Nu betaalt de ene pot voor zorg en de andere voor welzijn - en niemand betaalt voor samenhang.

3. Investeer in tijd (ja, dat is echt een politieke keuze)

Positieve gezondheid vraagt een ander gesprek. En dat kost… tijd. Verrassend.

Politieke keuze:

-Vergoed “het goede gesprek”

Maak ruimte in normtijden

Concreet:

-Intake + herijkmomenten standaard ruimer financieren

-Minder administratiedruk (anders verdwijnt die tijd alsnog in vinklijstjes)

Zonder tijd krijg je geen positieve gezondheid, maar “positieve haastzorg”.

4. Zet in op preventie (en durf het rendement later te incasseren)

Politiek houdt van korte termijn successen. Positieve gezondheid niet.

Politieke keuze:

-Investeer structureel in preventie bij ouderen

-Accepteer dat de opbrengst in een andere begroting valt (of bij een volgende minister…)

Concreet:

-Valpreventie, eenzaamheidsaanpak, zingeving

-Financiële prikkels voor gemeenten en zorgverzekeraars om samen te investeren

Preventie is nu vaak: “goed idee, maar niet in mijn potje.”

5. Herdefinieer kwaliteit (en dus toezicht)

Wat je meet, bepaalt gedrag. En we meten nu vooral risico’s, incidenten en protocollen.

Politieke keuze:

-Neem positieve gezondheid op in kwaliteitskaders

-Geef Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd ruimte om anders te toetsen

Concreet:

-Cliëntervaringen en betekenisvolle uitkomsten zwaarder laten wegen

-Minder nadruk op afvinkcompliance

Anders blijven teams excelleren in formulieren in plaats van in menselijkheid.

6. Geef professionals mandaat (en vertrouw ze dan ook echt)

De paradox: we willen maatwerk, maar sturen op regels.

Politieke keuze:

-Minder micromanagement vanuit beleid

-Meer professionele autonomie

Concreet:

-Schrappen van overbodige richtlijnen

-Ruimte voor “afwijken met onderbouwing”

Geen vertrouwen = geen ruimte voor echte persoonsgerichte zorg.

7. Maak samenwerking aantrekkelijker dan concurrentie

-Marktwerking beloont profilering en productie. Positieve gezondheid vraagt samenwerking.

Politieke keuze:

-Beloon regionale samenwerking i.p.v. concurrentie

-Maak gegevensdeling makkelijker (AVG-proof, maar werkbaar)

Concreet:

-Gezamenlijke targets in plaats van individuele productieafspraken

-Financiële voordelen bij ketensamenwerking

Nu loont het soms meer om een cliënt “vast te houden” dan goed door te verwijzen.

8. Durf het verhaal politiek anders te framen

-Zolang zorg = kostenpost, blijft de reflex bezuinigen en controleren.

Politieke keuze:

-Positioneer (ouderen)zorg als maatschappelijke investering

-Leg nadruk op kwaliteit van leven, niet alleen op zorgconsumptie

Positieve gezondheid is geen luxe, maar een antwoord op vergrijzing.

De ongemakkelijke conclusie

Je kunt positieve gezondheid niet “invoeren” in een systeem dat er fundamenteel niet op ingericht is.

Als politicus moet je kiezen:

Óf je houdt de marktprikkels dominant → dan krijg je efficiënte zorgproductie

Óf je kiest voor brede gezondheidswaarde → dan moet je die marktprikkels actief bijsturen.

Alles daartussenin wordt… beleidstaal.