Potentie boven papier

Waarom Otje en Tos actueler zijn dan ooit

“Waarom hebben Otje en Tos geen papieren?” Die vraag stelde Annie M.G. Schmidt al jaren geleden.

We stellen hem nog steeds. Alleen noemen we het nu anders: diploma-eisen, competentieprofielen, selectieprocedures,

assessmentdagen.

“u voldoet helaas niet aan het functieprofiel”

Klinkt chiquer. Is hetzelfde.

In Otje zien we kok Tos: een man met talent, temperament en een kort lontje. Hij kan koken, overleven, improviseren en zijn dochter beschermen alsof hij een combinatie is van Gordon Ramsay en een boze beer.

Maar… Tos heeft een probleem:

Hij heeft geen papieren. En zonder papieren besta je blijkbaar half.

Dus krijgt hij rotbaantjes, weinig loon en vooral heel veel wantrouwen van de nette wereld. Want systemen houden van bewijs. Van stempels. Van diploma’s in lijstjes. Van vinkjes in HR-software.

Niet van potentie.

De kraai, de mus en de bureaucratie

Eén van de mooiste scènes?

Kwark de kraai en Toep de mus gaan “papieren” voor Tos zoeken.

Dus komen ze terug met:

snoeppapiertjes

kranten

oude brieven

een stuk perkament

Fantastisch eigenlijk. Want die vogels begrijpen het probleem niet.

“Hier heb je toch papieren?”

En eerlijk gezegd snap ik die vogels wel. Want wat bedoelen we eigenlijk met “papieren”?

Een diploma? Een certificaat?

Een bewijs dat je slim genoeg bent bevonden door een systeem?

Alsof een papiertje automatisch betekent dat iemand kan samenwerken, zorgen, luisteren, relativeren of problemen oplossen.

Iedereen die ooit in een team heeft gewerkt weet:

dat verband bestaat soms… en soms totaal niet.

Hoogopgeleid. Laagopgeleid. Alsof mensen flats zijn.

We zeggen het nog steeds zonder gêne:

hoogopgeleid

laagopgeleid

Alleen die woorden zeggen al genoeg. Alsof de één op de penthouseverdieping woont en de ander ergens in de kelderbox.

Terwijl we in de praktijk allemaal weten: de theoretisch sterke collega kan compleet vastlopen zonder de praktische collega die het échte werk draaiend houdt.

De verpleegkundige die rust brengt. De monteur die het oplost zonder handleiding.

De begeleider die gedrag aanvoelt voordat een escalatie ontstaat.

De kok die twintig mensen gelukkig maakt met een simpele maaltijd.

Maar hé… had hij wel niveau 4?

Het onderwijs doet gezellig mee

Op school begint het feest al vroeg met cito's en ieps. Maar ook: VWO-leerlingen naar Barcelona. Gymnasium naar Rome.

Mavo? Veel plezier op Texel!

Niks tegen Texel overigens. Prachtig eiland. Maar de boodschap is subtiel duidelijk:

Hoe hoger je scoort op papier, hoe groter de wereld blijkbaar mag zijn.

En ondertussen drukken we kinderen al jong in hokjes:

theoretisch slim, praktisch slim.

“heeft meer potentie”

“kan beter met de handen werken”

Terwijl potentie zich zelden netjes laat meten in een toetsweek van drie dagen.

We hebben mensen nodig, geen perfecte cv’s

Ondertussen schreeuwen sectoren om personeel.

De zorg. Het onderwijs. De techniek. De horeca.

Maar nog steeds plaatsen we vacatures van drie pagina’s lang: “Wij zoeken een flexibele duizendpoot met minimaal HBO+, vijf jaar ervaring, leiderschapskwaliteiten, stressbestendigheid en kennis van twaalf systemen die niemand vrijwillig gebruikt.”

En dan verbaasd zijn dat niemand reageert. Misschien moeten we minder kijken naar wat iemand ooit op school deed… en meer naar wat iemand vandaag kan bijdragen.

Niet: “Heb je het juiste diploma?”

Maar: Kun je leren? Kun je samenwerken? Heb je motivatie?

Heb je mensenkennis? Heb je lef?

Heb je hart voor het werk?

Want eerlijk? Sommige mensen hebben een muur vol certificaten… en krijgen nog geen plant in leven gehouden.

Potentie boven papier

Annie M.G. Schmidt begreep het allang. Otje was niet alleen een kinderboek. Het was een vriendelijke schop tegen burgerlijkheid, bureaucratie en het absurde geloof dat systemen altijd gelijk hebben.

Tos paste niet in het systeem.

Maar hij had wél talent. Wél liefde.

Wél creativiteit. Wél menselijkheid.

En misschien is dat precies de boodschap voor nu:

Stop met alleen zoeken naar perfecte papieren. Zoek naar mensen.

Want de arbeidsmarkt zit vol verborgen talent dat nooit door de eerste HR-filter komt.

De volgende geweldige collega loopt misschien al rond.

Zonder diploma-mapje.

Maar mét potentie. Dat is veel waardevoller dan papier!