Als de plant niet groeit.. geef je dan de plant therapie?

"Als een plant niét groeit, verander je de plant niet. Je kijkt naar de bodem."

Een mooie uitspraak. Maar het zet ook aan tot nadenken.

Want in de (specialistische!) geestelijke gezondheidszorg doen we vaak precies het tegenovergestelde.

Als GZ-psycholoog zie ik nogal eens een opvallend patroon.

Mijn caseload vult zich met mensen die al veertig of vijfenveertig jaar hebben gewerkt.

Mensen die nooit thuis zaten. Loyaal. Plichtsgetrouw. Ze gingen door bij griep, tijdens scheidingen en na het overlijden van hun ouders. Ze klaagden nauwelijks. 'Niet klagen- maar dragen'- was het motto.

En dan, in de laatste jaren vóór hun pensioen, gaat het mis.

Niet omdat zij ineens veranderd zijn, maar omdat hun werk veranderd is.

De reorganisatie volgt op de volgende reorganisatie. Functies worden samengevoegd. Er moet efficiënter, sneller en goedkoper gewerkt worden. Er komen nieuwe systemen, nieuwe targets en nieuwe leidinggevenden. Er is minder ruimte voor vakmanschap en meer voor rigide spreadsheets.

Soms ontstaat zelfs pestgedrag. Soms worden mensen subtiel buitengesloten omdat ze "niet meer zo flexibel" zouden zijn. Soms moeten ze werk doen dat totaal niet meer aansluit bij wie ze zijn.

En uiteindelijk breekt er dan iets.

De huisarts verwijst naar de SGGZ. Het bedrijf en de bedrijfsarts verzoeken om verdere behandeling van de werknemer.

Want: Wat zou er toch aan de hand zijn net deze 'zieke' werknemer?

En daar krijgt het verhaal vaak een nieuwe titel.

Burn-out ('maar dat vergoeden we niet'). Angststoornis, depressie, persoonlijkheidsstoornis?

En vervolgens begint de 'behandeling'.

Leren ontspannen.

Negatieve gedachten uitdagen. Medicatie.

Traumaverwerking. Groepstherapie.

Mindfulness.

Grenzen leren aangeven.

Et cetera.

Allemaal waardevolle interventies. Daar gaat het niet om. Maar soms voelt het alsof we een vis leren klimmen, terwijl het aquarium langzaam wordt leeggepompt.

Zoals bij psychotrauma: een trauma kun je pas behandelen als de instandhoudende factoren weg zijn. Het is pas echt achter de rug en de verwerking jan pas beginnen als de situatie veilig is.

Want na de therapiesessie stapt iemand weer dezelfde werkvloer op.

Dezelfde leidinggevende. Dezelfde werkdruk.

Dezelfde collega's.

Dezelfde cultuur waarin hij of zij juist is vastgelopen.

Dezelfde werkeisen en werkzaamheden.

En dan verwachten we herstel.

Sterker nog: we verwachten dat iemand laat zien dat hij of zij profiteert van de behandeling.

Wat een vreemde gedachte eigenlijk. Alsof iemand met een gebroken been sneller geneest wanneer hij iedere dag opnieuw van dezelfde trap af moet vallen.

Nog zo'n hardnekkige reflex.

Het 'kopje koffie gaan drinken om weer verbinding te maken met de werkvloer'.

Een goedbedoeld advies.

Maar voor veel mensen voelt dat helemaal niet als een stap vooruit. Het voelt als de confrontatie met precies datgene waardoor ze ziek zijn geworden.

Niet het gebouw maakt hen angstig. Niet de koffie.

Maar de werkcultuur.

Het wantrouwen.

De onveiligheid.

De voortdurende boodschap dat ze niet meer voldoen.

Het beste resultaat?

Stop met wat niet werkt en doe wat anders!

Maar.. ondertussen kunnen ze vaak niet stoppen met werken. Financieel is eerder stoppen voor velen simpelweg geen optie. De pensioenleeftijd lonkt, maar is nét te ver weg. En het voelt bovendien als falen.

Dus ...blijven ze hangen.

Tussen hoop en uitputting.

Van behandeling naar behandeling. Van evaluatie naar evaluatie.

Terwijl de bodem nog steeds vergiftigd is.

Een betere aanpak?

Waarom onderzoeken we bij burn-out zo grondig de psychologische kwetsbaarheid van de werknemer... maar zo zelden de psychologische gezondheid van de organisatie?

Dat vraagt om een belangeloze systemische behandeling. Afstemming tussen cliënt- behandelaar- werkgever- bedrijfsarts.

Maar.. daar zijn 'het systeem' en de bijhorende bekostiging nog niet op ingericht.

De grootste winst ligt dus niet in nóg een behandelprotocol, maar in een werkvloer waar mensen tot aan hun pensioen gewoon mens mogen blijven.

Want soms heeft een plant geen therapie nodig. Soms heeft hij gewoon weer zonlicht nodig. En schone grond.