Catan met echte gevolgen
- René den Haan
- 28 mei
- 3 minuten om te lezen
Vroeger speelden we Kolonisten van Catan. Een gezellig bordspel waarbij je vrienden verloor om een stapel houten schaapjes en een strategisch geplaatst dorpje.
Je gooide dobbelstenen.
Je verzamelde grondstoffen.
Je sloot dealtjes.
Je blokkeerde handelsroutes.
En uiteindelijk won degene die de meeste macht, grond en middelen had verzameld.
Eigenlijk… was het een perfecte training voor geopolitiek.
Alleen noemen we het tegenwoordig geen spel meer.
We noemen het: wereldhandel,
buitenlandse politiek, energieveiligheid,strategische belangen, economische samenwerking,
of - als het echt misgaat - een “vredesmissie”.
Kolonisten van Catan? Nee hoor… gewoon “Catan”.
Het spel heet tegenwoordig officieel alleen nog Catan. Het woord “kolonisten” verdween. De fabrikant zegt dat dat niets te maken heeft met de negatieve lading van kolonialisme.
Tuurlijk.
En Saudi Aramco pompt olie puur uit hobby. Maar ergens is die naamsverandering wel pijnlijk treffend. Want mensen begonnen zich blijkbaar af te vragen waarom een gezellig familiespel eigenlijk draait om:
grondstoffen claimen,
land bezetten, handelsroutes domineren, concurrenten blokkeren, - en rijk worden ten koste van anderen.
Dat voelt ineens een stuk minder gezellig wanneer je beseft dat de wereldorde ongeveer hetzelfde werkt. De wereld als gigantisch potje Catan
Kijk maar eens om je heen.
De Verenigde Staten beschermen de olievelden met productieafspraken en bijhorende olieroutes.
China koopt mijnen in Afrika.
Europa wil onafhankelijk worden van Russisch gas maar heeft de afspraak met de VS voor alternatieve levering.
Tankers varen naar de hoogste bieder (vandaar Europa nog wel levering heeft en andere landen kampen met tekorten).
Het Midden-Oosten blijft strategisch “belangrijk”.
En arme landen met grondstoffen blijven opvallend vaak arm. Waarom? Omdat grondstoffen macht zijn.
In Catan win je niet met idealisme.
Je wint met toegang tot schaarse middelen.
Wie de havens bezit, bepaalt de handel.
Wie de olie heeft, bepaalt de prijs.
Wie het gas afsluit, bepaalt de wintertemperatuur in Europa.
De roverkaart heet tegenwoordig “sancties” In het bordspel had je de rover. Dat irritante zwarte pionnetje dat je op andermans grondstoffen zette om hun productie stil te leggen.
In de echte wereld noemen we dat: sancties, handelsblokkades,
importheffingen, exportrestricties, of militaire aanwezigheid “voor stabiliteit”.
Zelfde mechanisme. Nettere persverklaring. Van schaapjes naar olie en lithium
De grondstoffen zijn veranderd.
Vroeger ging het om: hout, steen en graan.
Nu gaat het om: olie, gas, lithium,
kobalt, uranium en zeldzame aardmetalen.
Maar het spelprincipe is identiek gebleven: wie de grondstoffen controleert, controleert de toekomst. Alleen is de inzet nu geen houten overwinningskaartje meer. Maar complete economieën.
De ironie van de groene revolutie
Zelfs de energietransitie voelt soms als Catan 2.0.
We zeggen dat we afscheid nemen van olie. Uiteraard om minder afhankelijk zijn van schaars goed en machtige landen.
Maar ondertussen ontstaat een nieuwe race om: lithium uit Zuid-Amerika, kobalt uit Congo,
eldzame metalen uit China,
en gigantische stroomnetten die steeds voller raken.
De pionnen zijn groener geworden. Het spel zeker niet.
Wie betaalt de rekening?
Dat is misschien wel het meest wrange onderdeel van het hele bordspel.
De rijkste landen spelen om
macht. De armste landen leveren de grondstoffen.
En gewone mensen betalen de rekening: via hoge energieprijzen, oorlogen,
inflatie, vervuiling, slechte arbeidsomstandigheden, of simpelweg door pech te hebben dat ze boven iets waardevols wonen.
In Congo graven kinderen naar kobalt voor batterijen. In woestijnlanden worden economieën gebouwd op olie.
In Europa discussiëren we ondertussen of de laadpaal snel genoeg werkt. Dat contrast is bijna satire geworden.
Dat is dus het echte probleem. Het probleem draait niet alleen om olie. Of gas. Of elektriciteit.
Maar om een economisch systeem dat nog steeds werkt alsof de wereld een bordspel is:
uitbreiden, claimen, veroveren,
winnen, groeien, meer pakken dan de ander.
Altijd méér.
Meer wegen.
Meer energie.
Meer consumptie.
Meer winst.
De mensheid is dus collectief vergeten is dat je bij Catan na afloop gewoon alle pionnen weer in de doos stopt.
We lachen om Catan. Om vriendschappen die sneuvelen door een gestolen graankaart. Maar dat spel is eigenlijk vooral heel confronterend omdat het zo akelig veel lijkt op de echte wereld. Alleen staan er nu geen houten huisjes op tafel.
Maar tankers.
Datacenters.
Pijpleidingen.
Olievelden.
Militaire bases.
En miljardencontracten.
En aan de rand van het speelbord, zitten miljoenen mensen zonder overwinningspunten mee te betalen aan een spel dat ze nooit zelf hebben gekozen.
Game over!
En hier onze muzikale versie!
Opmerkingen