Data-inteelt, gebakken lucht en afnemende intelligentie (AI)

De smaak van inhoudelijke eenheidsworst

Vroeger had je een dorpsgek. Nu hebben we een wereldwijd netwerk van miljoenen mensen die allemaal dezelfde chatbot dezelfde vraag stellen - en vervolgens trots dezelfde LinkedIn-post publiceren over “de kracht van verbinding”.

Het tijdperk van data-inteelt.

Een tijdperk waarin creativiteit zogenaamd explodeert, terwijl alles tegelijkertijd verdacht veel op elkaar begint te lijken. Dezelfde blogs, illustraties en “prikkelende inzichten”. Dezelfde opgepoetste managementtaal.

AI maakt 'ons' productiever. Sneller ook. Maar origineler? Nee. Dat is een heel ander verhaal. Onderzoekers slaan daarom inmiddels alarm: generatieve AI helpt mensen misschien om sneller ideeën te produceren, maar zorgt er op collectief niveau voor dat ideeën steeds meer naar elkaar toegroeien. Dat heet ook wel regressie naar het gemiddelde: een statistisch gegeven dat beschrijft hoe na een willekeurige variatie de volgende variatie dichter bij het gemiddelde zal zijn.

Anders gezegd: iedereen krijgt een creatieve magnetronmaaltijd voorgeschoteld uit dezelfde digitale bedrijfskantine.

Het resultaat? Een wereld vol inhoudelijke eenheidsworst. lekker!

De opmars van gebakken lucht

En het wrange is: we zien het gebeuren. We staan erbij en ...doen mee.

Ons brein is liever lui dan moe. Snel resultaat wint het van het creatieve afzien.

Complete websites bestaan inmiddels uit artikelen die geschreven zijn voor zoekmachines (SEO's) in plaats van voor mensen. Teksten die nergens écht over gaan, maar wel perfect geoptimaliseerd zijn om hoog in Google te eindigen.

“10 manieren om productiever te worden met AI.” “Waarom empathie belangrijker is dan ooit.” “De toekomst begint vandaag.” Duizenden woorden. Geen enkele gedachte.

Het internet verandert in een gigantische kringverjaardag waar iedereen elkaar overschrijft en ondertussen doet alsof er iets origineels wordt gezegd.

De 'dead internet theory' - ooit nog een obscure complottheorie - klinkt daardoor ineens minder krankzinnig dan een paar jaar geleden. Het idee dat het internet steeds meer gevuld raakt met kunstmatige inhoud die door bots voor bots wordt gemaakt. Een soort digitale inteeltboerderij van algoritmes die elkaar eindeloos napraten.

Het droste-effect van digitale meuk. En weet je wat het meest ironische is? Al die “content” moet ook nog ergens opgeslagen worden.

De cloud bestaat vooral uit andermans kopieën

De cloud klinkt licht en zweverig en zélfs een beetje groen. Alsof je bestanden ergens op een vriendelijke witte wolk dobberen tussen regenbogen en duurzaamheidssubsidies.

In werkelijkheid zijn het gigantische datacenters die dag en nacht staan te loeien als industriële frituurpannen. Waarom gebeurt er zo weinig met de kennis dat we steeds meer redundante rommel produceren?

Simpel: Omdat iemand eraan verdient. Sterker nog: heel veel mensen. Cloudproviders, hardwarefabrikanten en IT-bedrijven draaien op opslag. Elke dubbele foto, elk herschreven AI-blog en iedere “unieke” motivational post kost opslagruimte, synchronisatie en rekenkracht.

Gebakken lucht blijkt een uitstekend verdienmodel. Maar slimmere systemen die minder data nodig hebben? Minder kopieën? Efficiëntere opslag? Economisch gezien bijna ongewenst.

Dus ontstaat het narratief dat méér data automatisch gelijkstaat aan vooruitgang. Alsof een overvolle digitale zolder ineens beschaving heet zodra je er het woord “innovatie” op plakt.

Liever moe dan lui

Neuropsycholoog Erik Scherder (ik ben fanwaarschuwt al jaren voor iets waar we liever niet over nadenken: ons brein houdt van inspanning. De oermens liep, jaagde, onthield routes, loste problemen op en moest samenwerken om te overleven. Nu drukken we op een knop en laten we een algoritme nadenken over onze vakantie, maaltijd, tekst, route, planning en liefdesbrief. Efficiënt? Absoluut.

Goed voor ons brein? Niet per se. We lijken verslaafd geraakt aan gemak alsof mentale inspanning een defect is geworden dat technologie moet oplossen. Even mijn vriend Chat vragen.

Maar een spier die je dus niet gebruikt, verzwakt. Dat geldt ook voor nieuwsgierigheid. Voor creativiteit. Voor kritisch denken. Je brein.

En misschien nog wel het meest voor menselijk contact.

Van soft skills naar superpowers

Jarenlang werden empathie, luisteren en creativiteit weggezet als “soft skills”. In de psychologie waren het de non-specifieke factoren. Leuk voor therapeuten, kleuterjuffen en mensen die op teamdagen post-its gebruiken. Niet meetbaar, onbelangrijk. Liever de focus op harde en meetbare protocollen. Nu blijken juist dát de vaardigheden die machines niet overtuigend kunnen vervangen.

AI kan razendsnel antwoorden geven. Maar begrijpen waarom iemand stilvalt midden in een zin? Voelen dat achter een grap verdriet zit? Aanwezig zijn zonder direct een oplossing te produceren? Daar loopt de machine vast. En ongeveer daar begint het menselijke.

De grootste ironie van deze technologische revolutie: hoe slimmer de technologie wordt, hoe waardevoller echte menselijkheid (en contact) blijkt.

Niet onze snelheid maakt ons onvervangbaar. Niet onze efficiëntie. Niet ons vermogen om nóg sneller content te produceren, maar het ns vermogen om te twijfelen. Te voelen. Te vertragen. Te luisteren. het niet te weten. En soms iets te maken wat niet geoptimaliseerd is voor een algoritme, maar gewoon voor een ander mens.

AI houdt ons een spiegel voor

AI is niet alleen een technologie. Het is een spiegel. Een spiegel die confronterend blootlegt wat wij onderweg zijn kwijtgeraakt in onze obsessie met sneller, slimmer en makkelijker.

De belangrijkste vraag is:

“Wat willen we eigenlijk zélf nog blijven doen?”

Oppassen dus dat we niet zo efficiënt worden dat we vergeten waarom we ooit begonnen met denken, maken en creëren.

Want als straks iedereen dezelfde ideeën heeft, dezelfde teksten schrijft en dezelfde beelden maakt, dan blijft er van echte creativiteit vooral één ding over:

Een hele dure opslagrekening -vol gebakken lucht.