De wetenschap bewijst dat deze bron niet bestaat

Vroeger was wetenschap eenvoudig. Je deed onderzoek. Je verzamelde data. Je trok voorzichtige conclusies.

En daarna probeerden tientallen kritische collega's je artikel volledig af te branden. Dat noemden we kwaliteitsbewaking.

Tegenwoordig doen we dat efficiënter. We schrijven eerst een conclusie, vragen vervolgens aan AI om er twintig indrukwekkende referenties bij te verzinnen en hopen dat niemand verder leest dan de literatuurlijst.

Volgens Van den Broek, Smit en Snuitmans (2025) is dat overigens "een veelbelovende ontwikkeling". Helaas is hun onderzoek nergens terug te vinden, behalve in mijn fantasie.

Dat brengt ons bij een bijzonder fenomeen: de spookreferentie.

Honderden wetenschappers blijken inmiddels artikelen te hebben gepubliceerd waarin verwezen wordt naar onderzoeken die simpelweg niet bestaan. Geen verkeerd jaartal. Geen typefout. Gewoon... compleet verzonnen.

En het mooiste?

Die artikelen verschenen regelmatig in gerenommeerde tijdschriften. Blijkbaar wordt tegenwoordig niet alleen de inhoud gepeerreviewd, maar ook het vertrouwen.

Misschien werkt het zo.

Reviewer 1: "Heb jij die studie van Jansen et al. (2024) gelezen?"

Reviewer 2: "Nee."

Reviewer 1: "Mooi. Ik ook niet."

Geaccepteerd.

Volgens een invloedrijke meta-analyse van De Wit, De Wijs & De Weg Kwijt (2026) stijgt de betrouwbaarheid van een artikel met 37% zodra er minimaal twaalf onleesbare Engelstalige referenties achter staan.

Hun vervolgonderzoek verscheen overigens in het International Journal of Applied. Toegepast wat precies, weet niemand.

Persoonlijk ben ik inmiddels ook begonnen met het verzamelen van indrukwekkende literatuur.

Bakker & Bakker (2025). The Correlation Between Citations and Confidence.

Peters e.a. (2024). Trust Me, It's Peer Reviewed.

International Institute for Referencing References (2026). Referencing the Reference of Referenced References.

Journal of Advanced Citation Recycling.

Annals of Plausible Evidence.

Proceedings of the Society for Hypothetical Findings.

European Review of Very Convincing Graphs.

Scandinavian Journal of Significant Looking Results.

Quarterly Journal of Statistical Optimism.

Archives of Things We Probably Measured.

Allemaal even gezaghebbend.

Allemaal even onvindbaar.

Het fascinerende is dat wij mensen het vervolgens zonder blikken of blozen overnemen.

Want een bron mét paginanummers oogt nu eenmaal slimmer dan toegeven dat je iets niet weet.

We zijn langzaam verschoven van: "Ik weet het niet."

naar: "Volgens Hernández, Müller, Chen en Van Oosterhout (2025)..."

Wederom een goede studie.

Alleen jammer dat Hernández, Müller, Chen en Van Oosterhout elkaar waarschijnlijk nooit ontmoet hebben.

Dit gaat over onze haast, niet over AI.

Onze publicatiedruk. Onze neiging om indrukwekkend te willen lijken. En misschien ook wel over een cultuur waarin niemand meer tijd heeft om de voetnoten daadwerkelijk te controleren.

Want wie leest die eigenlijk?

Waarschijnlijk dezelfde mensen die de algemene voorwaarden lezen. (Of de handleiding van een IKEA-kast).

De grootste les is wel verrassend eenvoudig. Een literatuurlijst is geen kwaliteitskeurmerk. Een bron is pas een bron als hij bestaat. En een wetenschappelijke publicatie wordt niet betrouwbaarder van twintig verwijzingen die niemand ooit heeft geschreven.

Volgens het baanbrekende onderzoek van René et al. (2026), gepubliceerd in het Journal of Imaginary Evidence and Convenient Conclusions, geldt zelfs het tegenovergestelde.

Maar controleer die bron vooral niet.

Dat heb ik namelijk ook niet gedaan.