Kip met gele kenteken

Verkeersveiligheid of begrotingsveiligheid?

Er was een tijd dat een verkeersboete bedoeld was om mensen veiliger te laten rijden. Een 'pedagogisch tikje' op de vingers (beloning werkt overigens veel beter dan straf, wist u dat al?) Een vriendelijke herinnering dat 80 kilometer per uur niet hetzelfde is als "ongeveer 110". Dat je telefoon geen verlengstuk van je hand is. Dat een zebrapad geen decorstuk is.

Onderweg

Ergens onderweg heeft de verkeersboete een carrièreswitch gemaakt: van opvoedmiddel naar verdienmodel.

Nog meer!

Volgend jaar gaan de verkeersboetes opnieuw omhoog. Niet omdat automobilisten plotseling gevaarlijker zijn geworden, of omdat verkeersveiligheid acuut in gevaar is. Nee hoor, gewoonweg omdat de inflatie stijgt en omdat er anders een gat van tientallen miljoenen in de begroting ontstaat.

Met andere woorden: "We moeten de boetes verhogen, anders hebben we geen geld meer om boetes uit te delen."

Dat is hetzelfde als een bakker die zijn brood duurder maakt omdat hij anders de kosten van zijn kassasysteem niet meer kan betalen.

Of .. een visser die extra vissen moet vangen om zijn vissersboot te onderhouden.

Of ... een belastinginspecteur die belasting gaat heffen op belastingaanslagen.

De kip met het gele kenteken

De overheid heeft een prachtige melkkoe gevonden. Die staat niet in een weiland, maar rijdt op vier wielen.

Jaarlijks leveren verkeersboetes ongeveer een miljard euro op. Een miljard. Dat is geen handhavingsinstrument meer. Dat is een businessmodel.

Sterker nog: inmiddels wordt in begrotingen gewoon rekening gehouden met toekomstige boete-inkomsten.

Dat betekent feitelijk dat de overheid erop rekent dat burgers volgend jaar opnieuw massaal regels overtreden. Pedagogisch zeker niet verantwoord en dus eigenlijk gewoon compleet gestoord.

Een bijzondere vorm van beleid.

Normaal gesproken probeer je problemen op te lossen. Hier begroten we ze alvast:

Stel je voor ... dat de brandweer haar begroting sluitend maakt door te hopen op meer woningbranden. Of dat ziekenhuizen afhankelijk worden van extra inkomsten uit gebroken benen.

Iedereen zou direct zien hoe absurd dat klinkt. Bij verkeersboetes noemen we het gewoon "financieel verantwoord beleid".

De Wet Mulder werd volwassen

De Wet Mulder was ooit bedacht voor lichte overtredingen. Efficiënt. Snel. Goedkoop. Zodat de rechter er niet nodeloos aan te pas miet komen als iemand een verkeersboete oploopt.

Een soort zelfscan-kassa van het rechtssysteem. Maar zoals wel vaker gebeurde met succesvolle systemen, werd er steeds iets extra's aangehangen.

Nog een verhoging. Nog een opslag. Nog een beleidsmatige correctie. Nog een inflatiecorrectie. Nog een afronding naar boven. Nog een begrotingsgat.

En voor je het weet is een lichte overtreding veranderd in een financiële strafexpeditie.

De verdubbelaar

Het mooiste onderdeel van het systeem komt pas daarna.

Kun je niet betalen?

Geen probleem.

Dan maken we het duurder.

En daarna nóg duurder.

En daarna nóg duurder!

Een verkeersboete is misschien wel het enige 'product' in Nederland dat in waarde stijgt zodra de klant aangeeft het niet te kunnen betalen. Na twee aanmaningen kan een boete verdubbelen. Daardoor zijn verkeersboetes inmiddels één van de snelst groeiende schulden van Nederland.

Meer dan honderdduizend huishoudens kampen met zulke opgeblazen verkeersschulden.

Dat levert stress op.

Gezondheidsproblemen.

Leerachterstanden. Maatschappelijke kosten. Kinderen die zonder boterham naar school worden gestuurd.

Maar gelukkig staat er wel een plusje op de begroting!

Agent van de maand

Nog een eyeopener. Officieel bestaan er geen bonnenquota meer. Net zoals er officieel geen regen bestaat wanneer de buuenradar zegt dat het nu echt droog is -terwijl de wereld huilt.

Toch duiken er regelmatig verhalen op over aantallen, richtpunten, streefcijfers en productienormen.

Want het zou natuurlijk vervelend zijn als een agent een hele dag bezig is met escalaties voorkomen, mensen helpen en de buurt veiliger maken, terwijl hij onvoldoende parkeerbonnen heeft geproduceerd.

Veiligheid is immers lastig in Excel uit te drukken. Een bon niet. Vast onderdeel van het functioneringsgesprek.

De scanauto ziet alles

En als menselijke agenten te duur worden, sturen we gewoon een auto met camera's rond?

Een soort roofdier op diesel dat kentekens eet. De scanauto ziet een auto. De computer ziet een kenteken. De software ziet een overtreding. En ergens verderop ziet de begrotingsambtenaar een glimlach.

Dat er regelmatig fouten worden gemaakt omdat een camera niet dezelfde context ziet als een mens?

Ach. Details.

Catan voor gevorderden

Het doet wederom denken aan het bordspel Catan. Daar verzamel je grondstoffen om wegen, dorpen en steden te bouwen. De speler met de meeste opbrengsten wint. Alleen speelt de overheid tegenwoordig een bijzondere variant.

Daarbij zijn de burgers de grondstoffen.

De wegen liggen er al. De camera's staan opgesteld. De opbrengst wordt automatisch geoogst. En iedere keer als de schatkist wat hout, steen of graan tekortkomt, verschijnt er ergens een nieuwe inflatiecorrectie. Tja. Had je maar niet te hard moeten rijden..

De rover uit Catan heeft inmiddels ook promotie gemaakt.

Hij heet tegenwoordig "begrotingsdiscipline".

Misschien een gek idee... maar moeten verkeersboetes niet weer worden waarvoor ze ooit bedoeld waren?

Niet om begrotingen te dichten of om uitvoeringsorganisaties te financieren, of om gaten in ministeriële spreadsheets te vullen. Maar om gedrag te corrigeren. Verkeersveiligheid vergroten. Ongevallen voorkomen. Levens redden.

Want zodra een overheid afhankelijk wordt van overtredingen voor haar inkomsten, ontstaat een pijnlijke vraag:

Willen 'we' eigenlijk minder overtredingen? Of kunnen we die opbrengst niet meer missen?

En als het antwoord op die vraag vooral financieel wordt...

...dan is de verkeersboete geen verkeersmaatregel meer.

Dan is het gewoon belasting.

Alleen met een minder vriendelijke envelop.

Welke politieke partij gaat zich hier hard voor maken?