Kolonisten van Catan met stropdas

Vroeger had je een koning.

Met een kroon, een kasteel en een leger. Het volk betaalde belasting, leverde graan, hout en arbeid in. In ruil daarvoor kreeg je bescherming, een plek binnen de stadsmuren en een hoop regels.

Eigenlijk een soort all-inclusive abonnement op overleven.

En hoe gaat dat nu? Zoveel is er niet veranderd. Alleen heet de koning nu “de markt”, dragen ridders maatpakken en staan de kastelen op de Zuidas.

Welkom in Monopolyland

De mensheid doet graag alsof we enorm geëvolueerd zijn.

We hebben smartphones, AI, elektrische auto’s en havermelk cappuccino’s.

Maar geopolitiek?

Dat blijft verrassend vaak gewoon een kruising tussen:

Monopoly

Risk

en Kolonisten van Catan.

“Waar ligt het graan?”

“Wie heeft de olie?”

“Wie bezit de huizen?”

“Wie controleert de handelsroute?”

En ergens aan tafel zit altijd iemand met nét iets te veel straten, havens en grondstoffen.

De rijken worden rijker. Verrassend. Uit onderzoek van het CPB blijkt steeds opnieuw dat de rijkste Nederlanders relatief minder belasting betalen dan gewone werkenden.

(Op mondiaal niveau is het helemaal schokkend. Hoe een handjevol en dus superklein percentage van machtige mensen bijna al het geld en middelen bezit!)

Laat dat even inzinken.

De verpleegkundige, de timmerman en de docent leveren procentueel vaak méér in dan mensen die miljoenen verdienen via bedrijven, vastgoed of investeringen.

Waarom? Omdat geld tegenwoordig geld verdient.

Werk wordt belast.

Vermogen groeit.

Als jij werkt voor geld, betaal je belasting voordat je salaris überhaupt op je rekening staat.

Maar als jouw geld ondertussen ergens relaxed ligt te chillen in vastgoed, aandelen of een bv-constructie? Dan gelden ineens andere spelregels.

Het is alsof sommige spelers Monopoly spelen met de officiële regels… en anderen een geheime uitbreiding hebben gekocht.

Oude wijn in nieuwe belastingconstructies

Vroeger bezat de adel land.

Nu bezit men vastgoedportefeuilles.

Vroeger had je 'horigen' (bepaalde mensen, boeren, cijnsboeren, en lijfeigenen, gebonden waren aan het land dat ze bewerkten en aan het absolute gezag van de landbezitter). Nu heb je flexcontracten.

Vroeger ging macht via bloedlijnen. Nu via holdingconstructies, trustkantoren en belastingadviseurs met een driedelig pak.

En begrijp me niet verkeerd:

ik ben niet tegen rijkdom. Ondernemerschap mag beloond worden. Succes ook.

Maar het systeem begint scheef te voelen wanneer:

vermogen belangrijker wordt dan arbeid, afkomst belangrijker wordt dan talent, en een kind met rijke ouders al drie straten voorsprong heeft voordat het eerste dobbelsteentje rolt.

Democratie… of een klantenservice?

Gelukkig hebben we democratie, zeggen we dan. Iedereen mag stemmen.

Maar soms voelt het alsof je in een restaurant een keuze krijgt tussen:

dure pasta,

nóg duurdere pasta,

of koude pasta met een duurzaam sausje.

Ondertussen: stijgen de prijzen aan de pomp, wordt klimaatbeleid doorgerekend bij burgers, worden wereldwijd bommen geproduceerd om economische belangen te beschermen, en krijgt de gemiddelde Nederlander een hartverzakking van een verkeerd ingevuld toeslagenformulier.

De moderne burger leeft in permanente administratieve escape rooms.

De kleine man versus de blauwe envelop

De Belastingdienst moet:

belasting innen, toeslagen uitdelen, fraude voorkomen,

uitzonderingen controleren,

uitzonderingen op uitzonderingen controleren,

en ondertussen vriendelijk blijven.

Succes ermee.

Want even eerlijk: het systeem is inmiddels zo ingewikkeld geworden dat je bijna een master “bureaucratisch overleven” nodig hebt.

Heb je weinig geld? Dan moet je elk vinkje perfect zetten.

Heb je veel geld? Dan huur je iemand in die legaal uitlegt waarom vinkjes eigenlijk een suggestie zijn.

De zorgmedewerker kijkt toe

En ergens staat iemand in de ouderenzorg een steunkous aan te trekken voor iemand met dementie. Voor een salaris waarbij de belasting automatisch wordt ingehouden.

Geen holding.

Geen dividendroute.

Geen slimme fiscale truc.

Alleen rugpijn en een pensioenfolder.

(Misschien had ik inderdaad niet in de zorg moeten gaan werken).

Want in Nederland lijkt het soms alsof: zorgen voor mensen moreel belangrijk is, maar financieel vooral een hobby moet blijven.

Wat leren we hiervan?

Misschien dit: Dat een samenleving uiteindelijk instabiel wordt wanneer:

-werken minder oplevert dan bezitten,

-regels te ingewikkeld worden voor gewone mensen,

-en kansen erfelijk beginnen te worden.

Niet iedereen hoeft even rijk te zijn. Maar mensen moeten wel het gevoel houden dat het spel eerlijk gespeeld wordt.

Dat je met talent, inzet en hard werken nog ergens kunt komen - óók als jouw wieg niet naast een grachtengordelpand stond.

Misschien is dát de echte vraag

Niet: “Hoe worden we allemaal rijk?” Maar:

“Hoe zorgen we dat rijkdom niet bepaalt hoeveel invloed, kansen en speelruimte je krijgt?”

Want als alleen de mensen met de meeste grondstoffen blijven winnen…

…dan eindigt elke samenleving uiteindelijk hetzelfde als Monopoly:

Eén speler rijk.

De rest gefrustreerd.

En iemand die boos het bord omgooit.

Iets om even over na te denken..