Meer dan een diagnose

Een mens is meer dan een diagnose (en gelukkig maar)

Stel je voor: je loopt de spreekkamer binnen en wordt begroet met: “Ah, daar hebben we de depressie van 10:30.”

Niet jij. Geen naam. Geen verhaal. Gewoon… een diagnose met een tijdslot. Lekker efficiënt. Ook een tikje ongemakkelijk.

Welkom in de wereld waarin we mensen soms zo goed proberen te begrijpen, dat we ze per ongeluk een beetje kwijtraken.

De kracht (en valkuil) van wetenschap

Wetenschap is eigenlijk een beetje zoals een IKEA-handleiding.

Superhandig. Alles netjes uit elkaar gehaald. Schroefje A bij plankje B.

Zo werkt het ook in de zorg: we knippen de werkelijkheid op in stukjes. Klachten, symptomen, oorzaken. We meten, wegen, turven en stoppen het in mooie modellen.

En eerlijk is eerlijk: dat heeft ons veel gebracht. Zonder die aanpak zaten we nog steeds met bloedzuigers en “even een frisse wandeling tegen de pest”.

Maar… er zit een kleine maar belangrijke adder onder het gras.

Als het niet meetbaar is, bestaat het niet?

In de wetenschappelijke wereld moet alles een oorzaak hebben.

En het liefst één die je kunt meten, tellen of in een grafiek kunt proppen.

Dus:

Somber? → serotonine!

Onrustig? → dopamine!

Gedrag lastig? → diagnose!

Klaar. Opgelost. Volgende 'patiënt'.

Behalve… zo werkt het natuurlijk niet helemaal.

Want waar stoppen we dingen als: hoop, liefde, betekenis of vrijheid?

Je kunt ze niet wegen. Niet in een buisje stoppen. Geen bloedwaarde van “zin in het leven: 7,2”.

Dus passen ze niet lekker in het systeem. En wat niet past… verdwijnt soms stilletjes naar de achtergrond.

De mens is geen bouwpakket

Bij natuurkunde kun je dingen uit elkaar halen. Temperatuur hier, chemische stof daar. Even isoleren, testen, conclusie trekken.

Maar een mens?

Die laat zich niet zo netjes demonteren.

Je kunt iemands angst niet los zien van zijn verleden.

Zijn gedrag niet los van zijn omgeving.

Zijn somberheid niet los van zijn verhaal.

Een mens is geen verzameling losse onderdelen. Het is eerder een soort stoofpot: alles zit door elkaar, en juist dat maakt het smaakvol (en soms ingewikkeld).

De diagnose is niet het hele verhaal

Diagnoses zijn soms handig.

Ze geven richting, taal en soms ook soms erkenning.

Maar ze zijn een samenvatting, geen biografie.

Het probleem ontstaat wanneer we vergeten dat het een versimpeling is.

Als de diagnose het hele verhaal wordt.

Dan krijg je dit soort situaties:

“Hij is autistisch” (in plaats van: hij is een rechtlijnig mens én humor, talenten en een hekel aan drukte)

“Zij is borderline” (in plaats van: zij worstelt, voelt intens en probeert zich staande te houden)

En voor je het weet kijk je niet meer naar de mens… maar naar het label.

En dan nog iets: vrijheid (lastig ding hoor)

Wetenschap houdt van voorspelbaarheid.

Als A gebeurt, volgt B.

Maar mensen? Die doen soms gewoon… iets anders.

Gelukkig maar.

Want stel je voor dat alles aan ons volledig te verklaren en voorspellen was.

Dan waren we geen mensen meer, maar ingewikkelde koffiezetapparaten.

Vrijheid past niet lekker in een spreadsheet.

Maar het is wel precies wat iemand nodig heeft om te veranderen.

Dus wat nu?

Misschien is het niet zo ingewikkeld.

Misschien begint het hier:

Zie de diagnose als hulpmiddel, niet als eindpunt

Blijf nieuwsgierig naar het verhaal

Durf ook te werken met wat je niet kunt meten

En misschien wel het belangrijkste: Noem iemand weer gewoon bij zijn naam.

Tot slot

Een diagnose kan veel zeggen.

Maar nooit alles.

Gelukkig maar.

Want anders zou jij ook gewoon “die ene case van 14:00” zijn.

En laten we eerlijk zijn:

je bent een stuk interessanter dan dat.