Therapie is chaos deluxe

In NEMO in Amsterdam staat zo’n geweldige kettingreactie-opstelling. Je weet wel: een balletje rolt tegen een plankje, dat tikt een dominosteentje om, dat laat een autootje rijden, dat trekt een touwtje los en uiteindelijk vliegt ergens een vlaggetje omhoog alsof Nederland het WK heeft gewonnen.

Kinderen kijken er ademloos naar. Volwassenen trouwens ook. Want diep vanbinnen hopen we allemaal hetzelfde: dat het leven ook zo werkt. Dat als je maar op het juiste knopje drukt, de rest vanzelf volgt.

Maar daar gaat het dus mis.

Het leven is geen bouwpakket met handleiding. Het is een kettingreactie met ontbrekende schroefjes, een hond die door het beeld rent en iemand die halverwege koffie over de bouwtekening gooit.

Er gebeurt iets. Je neemt een besluit. Je slaat een paadje in. En daarna begint de reactie.

Alleen: je weet nooit precies welke.

Het leven bestaat uit miljoenen aftakkingen. Kleine keuzes met grote gevolgen. Een verkeerde afslag die later een gouden omweg blijkt. Een toevallige ontmoeting die alles verandert.

Een slecht gesprek dat ineens een goed gesprek wordt omdat iemand nét op tijd een kop koffie krijgt.

We houden van voorspelbaarheid. Van controle. Van Excel-sheets, protocollen en vijfjarenplannen. Als de buienradar-app: je weet het pas als je het ziet. Alsof het leven een trein is die exact volgens dienstregeling rijdt.

Spoiler: het leven is vaker een NS-wisselstoring. En precies dát zie ik ook telkens terug in oplossingsgericht werken.

Samen met een acteur doen we regelmatig rollenspellen met exact dezelfde casus. Dezelfde “cliënt”. Dezelfde situatie. Zelfde script.

En tóch is de uitkomst iedere keer anders. Omdat ik anders binnenkom. Omdat ik nét een andere vraag stel. Omdat ik even glimlach. Omdat ik een verkeerde stilte laat vallen. Omdat mijn collega slecht heeft geslapen. Omdat de acteur ineens geraakt wordt door één woord. Omdat iemand afgeleid raakt door een piepende deur.

Eén kleine verandering - en de hele kettingreactie verloopt anders.

En dat is nog een gecontroleerde setting. In het echte leven is het helemaal chaos deluxe.

Daar spelen emoties mee. Vermoeidheid. Medicatie. Relaties. Geldstress. Karakters. Verlies. Hoop. Angst. Het weer. Een slechte nacht. Een goed liedje op de radio.

Alles beïnvloedt alles.

Vooral in de zorg proberen we die onvoorspelbaarheid soms krampachtig weg te organiseren. We maken protocollen, stappenplannen, afvinklijstjes en formats van twintig pagina’s dik.

Alsof een mens een koffieautomaat is: druk op knop A → resultaat B.

Maar zo werkt het niet.

Zeker niet bij ouderen. Daar is vaak sprake van comorbiditeit, polyfarmacie, levensgeschiedenis, verlieservaringen en systemen die door elkaar heen lopen als een bord spaghetti dat van tafel lazert.

En toch blijven we soms doen alsof we volledige controle hebben. Dat is misschien wel de grootste illusie van allemaal.

Starre protocollen geven namelijk vooral schijnzekerheid. Ze wekken de verwachting dat we grip hebben op iets wat voortdurend beweegt.

Maar mensen zijn geen machines.

Mensen zijn kettingreacties.

En oplossingsgericht werken begrijpt dat eigenlijk verrassend goed.

Het zegt niet: “Wij weten exact hoe het moet.” Het zegt: “Laten we kijken welke kleine beweging mogelijk is.”

Een andere vraag. Een andere blik. Een klein succesje. Een mini-stapje. Want je weet nooit precies welk dominosteentje uiteindelijk iets groots in beweging zet.

Dat is tegelijk frustrerend én hoopvol.

Frustrerend, omdat je nooit volledige controle hebt.

Hoopvol, omdat één klein moment ineens alles kan kantelen.

Een compliment. Een luisterend oor. Een goede vraag. Een klein beetje vertrouwen.

Soms verandert daardoor een hele kettingreactie. Dus misschien moeten we stoppen met doen alsof stilstaan bestaat. Alles beweegt altijd. Mensen veranderen voortdurend. Situaties schuiven. Relaties kantelen.

Voorspelbaar onvoorspelbaar.

En misschien is echte professionaliteit niet dat je alles onder controle hebt.

Maar dat je leert bewegen in de chaos zonder te doen alsof je God bent met een behandelprotocol in Arial 11.