Wees geen eik. Word bamboe.

Over veerkracht in de ouderenzorg en positieve gezondheid

In de zorg houden we van stevigheid.

Protocollen. Richtlijnen. Zorgpaden. Formats. Registraties. Dubbele registraties van registraties.

Soms lijkt het alsof we medewerkers opleiden tot eikenbomen. De eik is groot. Sterk. Onwrikbaar.

“Zo doen wij dat hier.”

“Dat staat niet in het protocol.”

“Daar hebben we geen indicatie voor.”

Maar iedereen die ooit in de ouderenzorg heeft gewerkt weet één ding: het leven van mensen boven de tachtig trekt zich verbazingwekkend weinig aan van protocollen.

Mevrouw De Vries met beginnende dementie wil om 23:00 uur ineens poffertjes bakken.

Meneer Jansen weigert fysiotherapie maar bloeit volledig op van André Hazes en een gehaktbal.

En de dochter van dhr. Pietersen mailt drie keer per dag met het onderwerp: DRINGEND!!!

Welkom in de ouderenzorg.

Waar Excel-bestanden zelden de echte menselijke situatie voorspellen.

De mythe van de “sterke zorgprofessional”

We hebben jarenlang gedacht dat goede zorgverleners vooral sterk moesten zijn.

Niet zeuren. Doorwerken. Schouders eronder. Koffie drinken uit mokken met teksten als: “Ik overleef op adrenaline en slechte roosters.”

Maar dat is geen veerkracht. Dat is overlevingsmodus met cafeïne.

Echte veerkracht lijkt veel meer op bamboe. Bamboe breekt niet tijdens een storm. Het beweegt mee. En dat is precies wat positieve gezondheidszorg probeert te doen.

Niet obsessief focussen op ziekte, problemen en beperkingen, maar kijken:

Wat kan iemand nog wél?

Waar krijgt iemand energie van?

Wat geeft betekenis?

Hoe blijven mensen verbonden met anderen?

Hoe maken we zorg menselijk in plaats van mechanisch?

De vier pijlers van bamboe-zorg

1. Gezonde coping

Oftewel: niet iedere stress oplossen met koekjes uit de nachtdienstlade.

In de zorg zijn we fantastisch in zorgen voor anderen, maar soms dramatisch slecht in zorgen voor onszelf.

We plannen een MDO van anderhalf uur over “zelfzorg” terwijl iedereen ondertussen een volle blaas en een lege batterij heeft.

Veerkracht begint klein:

pauze nemen zonder schuldgevoel,

hulp vragen,

humor gebruiken,

accepteren dat niet alles maakbaar is.

Soms is professionele ontwikkeling simpelweg: niet huilen in het voorraadhok.

2. Groeimindset

De ouderenzorg verandert continu. Nieuwe technologie, personeelstekorten, complexe zorgvragen.

De starre eik zegt: “Vroeger deden we dat niet zo.”

De bamboe zegt: “Interessant. Misschien werkt dit beter.”

Positieve gezondheid vraagt nieuwsgierigheid. Niet alleen bij cliënten, maar ook bij organisaties.

Welzijn is belangrijker dan perfect risicobeleid.

En samen soep koken als therapeutischer is wellicht beter dan nóg een signaleringsformulier.

Misschien geneest aandacht soms meer dan beleid.

3. Gezondheidsvaardigheden

We leggen ouderen soms behandelplannen uit alsof we een ruimtevaartmissie voorbereiden.

“Uw zorgzwaartepakket wordt multidisciplinair geëvalueerd conform het kwaliteitskader.”

Meneer denkt ondertussen:

“Maar… mag ik nog wel buiten een sigaretje roken?”

Positieve gezondheidszorg betekent ook: gewone mensentaal spreken.

Niet alleen kijken naar medische kennis, maar naar wat iemand begrijpt, aankan en belangrijk vindt. Want iemand kan misschien geen medicatieschema onthouden…

maar wel exact weten wanneer Feyenoord speelt sinds 1974.

Dat heet geen tekort.

Dat heet mens-zijn.

4. Verbinding

Bamboe groeit zelden alleen.

En mensen trouwens ook niet.

Een van de grootste gezondheidsrisico’s bij ouderen is geen cholesterol.

Het is eenzaamheid.

We kunnen de perfecte steunkous aantrekken, maar als iemand al drie dagen niemand heeft gesproken behalve de bloeddrukmeter, dan missen we iets essentieels.

Positieve gezondheid gaat daarom niet alleen over langer leven. Maar over:

erbij horen,

betekenis ervaren,

gezien worden.

Soms zit de beste interventie niet in een medicijnkast. Maar in vijf minuten échte aandacht.

Het probleem van de haastmaatschappij

We leven in een wereld van onmiddellijke oplossingen.

Hoofdpijn? Pil.

Verdriet? App.

Onrust? Mindfulness-app met abonnement.

Ouderdom? Anti-rimpelcrème van €94,95.

Maar bamboe leert iets ongemakkelijks: groei kost tijd.

Bamboe zit jarenlang onder de grond wortels te maken voordat je iets ziet gebeuren.

Dat geldt ook voor mensen.

Herstel kost tijd. Vertrouwen kost tijd. Rouw kost tijd. Een veilige behandelrelatie kost tijd.

In de zorg willen we soms na drie gesprekken “resultaten” zien, terwijl iemand misschien eerst moet leren weer een beetje adem te halen.

Dus ... moeten we minder eik worden Want eiken breken tijdens stormen.

Bamboe beweegt mee.

Buigt. Herstelt. Groeit terug.

Soms zelfs sterker dan daarvoor.

Misschien is dát de toekomst van ouderenzorg: niet harder worden, maar menselijker.

Niet alles controleren, maar beter afstemmen.

Niet alleen behandelen, maar ook verbinden.

En misschien moeten we stoppen met zorgprofessionals te beoordelen alsof het printers zijn die 24/7 probleemloos moeten functioneren.

Zelfs bamboe heeft water, licht en voeding nodig.

Zorgverleners trouwens ook.